Haan de, Familie
(→De oude vrijgezel en het jonge blaadje) |
(→Gasparis (Caspar III) de Haan (1776)) |
||
Regel 402: | Regel 402: | ||
Het is een talrijk gezin. Het eerste kind, Caspar genaamd, en twee broers na hem sterven echter voor ze 6 maanden oud zijn. Ook zal dochter Christina jong overlijden op 20-jarige leeftijd. De kinderen die de volwassenheid bereiken: | Het is een talrijk gezin. Het eerste kind, Caspar genaamd, en twee broers na hem sterven echter voor ze 6 maanden oud zijn. Ook zal dochter Christina jong overlijden op 20-jarige leeftijd. De kinderen die de volwassenheid bereiken: | ||
− | [[File:Catharinakerk_Beijer_1703-1780.jpg|thumb| | + | [[File:Catharinakerk_Beijer_1703-1780.jpg|thumb|375px|Caspar is gedoopt in de Sint Catharinakerk, hier de voorloper die in 1860 gesloopt is om plaats te maken voor de huidige Catharinakerk, door [https://nl.wikipedia.org/wiki/Pierre_Cuypers Pierre Cuypers] ontworpen. De oude kerk stond andersom georiënteerd en was een stuk kleiner. Rechts langs het huis met de trapgevel bevindt zich de huidige Kerkstraat]] |
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" |
Versie van 6 feb 2016 om 21:02
UNDER CONSTRUCTION
Inderdaad: flarden tekst en ontbrekende passages. Er wordt aan gewerkt. Keer terug naar de Hoofdpagina en kom later graag eens terug! |
![](/images/thumb/Caspar_Franciscus_%28Cas_V%29.jpeg/450px-Caspar_Franciscus_%28Cas_V%29.jpeg)
Deze pagina beschrijft de voorouders van Marcus Jacobus Caspar (Max) de Haan (1920) vanaf zijn grootvader Caspar Franciscus (Cas V) de Haan (1851).
De achternaam komt in vroege archieven voor als de Haen, de Haene, d'Haene, d'Haen en de Hane. Pas vanaf het midden van de 18e eeuw, rond de geboorte van Gasparis (Caspar III) de Haan (1776), wordt de achternaam de Haan consequent gebruikt.
Joannes (Jan) de Haen (ca. 1550)
Joannes (Jan) de Haen is geboren rond 1550 in Bornhem, tegenwoordig Bornem in België. Bornem ligt aan de Schelde ten zuid-westen van Antwerpen (ca. 20 km) in de streek die Klein Brabant genoemd wordt.
Joannes' geboorte, huwelijk, overlijden, noch gegevens van zijn vrouw zijn bekend. Zijn gezin is gereconstrueerd op basis van documenten waarin o.a. peetooms en peettantes vermeld worden.
Mogelijk heet zijn vrouw Josina Vernimmen, omdat beiden worden genoemd als peter en meter bij de geboorte van het vroeggestorven kleinkind Joannes de Haen.
Geboortejaartallen van zijn kinderen ontbreken en er zijn mogelijk meer zonen dan Joannes. Hij zal daarvan wel de oudste geweest zijn; het was gebruikelijk om de eerstgeboren zoon naar de vader te noemen.
|
Joannes (Jan) de Haen (ca. 1586)
Joannes (Jan) de Haen, zoon van Joannes (Jan) de Haen, is geboren rond 1586 in Bornem, bij Antwerpen in België. In 1611 huwt hij de drie jaar jongere Catharina Cauwenberg, ook van Cauenberghe genoemd. Zij is geboren in 1589 in Bornhem.
Ze vormen een kroostrijk gezin. Van de 12 kinderen overlijden er 4 op vroege leeftijd, onder anderen het eerste kind Joannes, naar zijn vader genoemd, Catharina (1616) die maar 2 weken oud wordt, en Franciscus (1617) die 3 jaar oud wordt. Twee kinderen na hen krijgen dezelfde namen. De kinderen die wel overleven:
|
Joannes (Jan) de Haen overlijdt in Bornhem in 1668 op een leeftijd van 82 jaar. Zijn vrouw Catharina overlijdt in 1671 in Bornhem, ook 82 jaar oud. Het is opvallend dat Joannes en zijn vrouw Catharina zo'n hoge leeftijd bereiken; de levensverwachting voor mensen die de volwassenheid bereikten lag een stuk onder de 60 jaar.
Onderbaljuw en Dijkgraaf
Joannes wordt als ca. 33-jarige in 1619 door Pedro Coloma benoemd tot onderbaljuw van Bornhem.
Een baljuw is de rechtstreekse vertegenwoordiger van een vorst, vaak belast met de rechtspraak en belastingen. Deze vorst is Don Pedro Coloma, Señor de Bobadilla is een Spaanse edelman, geboren in 1556 in Nájera/Rioja, die tijdens de Spaanse bezetting met de Hertog van Parma naar de Nederlanden is gekomen. Parma's eigenlijk naam is Alexander Farnese.
![](/images/thumb/Pedro_Coloma2.jpg/275px-Pedro_Coloma2.jpg)
Coloma verkrijgt in 1587 het tijdens de Geuzenoorlogen het leeggeplunderde en vervallen Kasteel Marnix de Sainte-Aldegonde en het land Bornem. Hij herbouwt het kasteel en resideert er tot zijn dood in 1621. Pedro Coloma gaat de geschiedenis in als
Hij is begraven in de St. Leodegariuskerk in Bornem. Zijn praalgraf bevindt zich in een zijnis van de krypte. Het kasteel van Bornem, zoals het tegenwoordig bekend staat, is een massief aandoend kasteel dat dubbel omgracht is en in neogotische stijl herbouwd. Het beschikt over een rijke verzameling kunstschatten met schilderijen-portretten van o.a. keizer Karel V en koning Filips II van Spanje, gravures van Pieter Breughel de Oude, meubelen, kantwerk en Chinees porselein. Het kasteel wordt in 2015 nog bewoond door een nazaat van vroege bezitters; Graaf John de Marnix de Sainte Aldegonde. |
De baron Coloma benoemt op 14 januari 1619 Jan de Hane tot onderbaljuw van Bornhem na overweging van de goede indruk die hij heeft van zijn rechtschapenheid, trouw en bekwaamheden, aldus het charter dat daarvan bewaard is gebleven in de Franse taal.
Joannes de Haen werkt jarenlang samen met zijn zwager Petrus de Vijvere, Griffier en later hoogbaljuw. Het archief van het kasteel van Bornhem bevat een eigenhandig door Joannes de Haen getekende eedsaflegging bij zijn ambtsaanvaarding.
|
|
In 1633 wordt Joannes de Haen door baron Pedro (Peeter) Coloma benoemd tot kapitein van de Baronie en de heerlijkheid Bornhem. Onder de aanstelling staat een eigenhandig geschreven verklaring van Jan:
|
Joannes de Haen noemt zich Jan de Haen, dijckgrave alhier, een functie die hij vanaf 1619 uitoefent, en in totaal 14 jaar lang blijft bekleden.
ln 1648 blijken er moeilijkheden gerezen te zijn bij het leenhof van Bornhem. In een charter van 1 april van dat jaar lezen we, dat de heer van Bornhem Jan de Haen, dijkgrave ende dienende leenman in onsen hove alhier geauthoriseerd en aangesteld heeft...
|
Jan was toen 62 jaar en werd kennelijk zeer gewaardeerd door de baron en heer van Bornhem, die hem zulk een vertrouwenspositie gaf.
Zijn zoon Petrus de Haen (1631) volgt hem op als onderbaljuw en dijkgraaf van Bornhem. De facebookpagina van Het Archief en Erfgoed Bornem publiceert een document van eind 17e eeuw over een proces tussen Charles Joseph Coloma, achterkleinzoon van Don Pedro Coloma, Señor de Bobadilla, en Peeter de Haen in verband met een geschil over de pacht van polders en schorlanden in het Spierenbroek.
Gaspar de Haen (1624)
![](/images/thumb/Antwerpen%2C_Sint-Jacobskerk_v2.jpg/375px-Antwerpen%2C_Sint-Jacobskerk_v2.jpg)
Gaspar de Haen, zoon van Joannes (Jan) de Haen, is geboren in 1624 in Bornhem.
Gaspar de Haen huwt in 1648 op 24-jarige leeftijd met joffer Catharina Adriaenssens in Antwerpen. Vermoedelijk is zij een dochter van Pauwel Adriaenssens, in die tijd stadhouder van Antwerpen.
De huwelijksplechtigheid vindt plaats op 24 mei 1648 in de St.-Jacobuskerk te Antwerpen.
Gaspar en Catharina hebben zich rond hun huwelijk gevestigd hebben in Antwerpen; hun kinderen zijn daar geboren. Ze hebben een vruchtbaar huwelijk. Van hun elf kinderen wordt de oudste zoon wederom Joannes genoemd naar zijn grootvader.
Vaststaat dat alle kinderen in Antwerpen geboren zijn. Acht daarvan worden gedoopt in de zuidparochie van de Onze-Lieve-Vrouw-kerk, beter bekend als de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. De jongste drie worden in de kerk van Sint Joris gedoopt. Een aantal daarvan overlijdt vroeg, in ieder geval Vincentius (voor zijn 25e) Maria (ca. 17 jaar) en Clara (voor haar 15e jaar).
![](/images/thumb/Onze-lieve-vrouwekerk.jpg/400px-Onze-lieve-vrouwekerk.jpg)
De kinderen die hun jeugd wel overleven:
|
Het is niet achterhaald wat Gaspar in de 54 jaar van zijn leven heeft gedaan om aan de kost te komen. Hij volgt zijn vader Joannes niet op als onderbaljuw, kapitein of dijkgraaf van de heerlijkheid Bornhem. Deze functies bekleedt zijn oudere broer Petrus.
Zijn zoon Franciscus de Haen (1650), ook Francisco de Haen genoemd, staat in de archieven als coopman binnen de stadt Antwerpen. Dit is mogelijk de Franciscus de Haen die Philippina Fraes huwt in 1684 in Antwerpen.
Van zoon Gaspar de Haen (1654) is bekend dat hij bij zijn overlijden zijn neven en nichten elk een zesde deel van zijn nalatenschap nalaat, bestaande uit de opbrengst van het huis De Witte Tente aan de Boecxsteeg te Antwerpen.
Gaspar de Haen overlijdt in 1677. In een acte van 5 april 1678 worden zijn dan nog levende kinderen genoemd:
|
Caspar, één van de drie wijzen
Gaspar de Haens doopnaam bij geboorte is Gasparus, in de omgang Gaspar. Binnen de familie gebruikte afgeleide namen zijn Caspar, Casper, Cas maar ook Jaspar en Jasper. Buiten de familie bestaan meer varianten, zoals Gaspard, Jaspaert en Gasparin. Met die naam zet men de toon voor een serie opeenvolgende Caspars de Haan. Het is pas vanaf zijn kleinzoon Gasparus (Jasper I) de Haen (1688) dat de naam consequent wordt doorgegeven aan iedere eerstgeboren zoon.
Twee broers van Gaspar heten Balthasar en Melchior, een duidelijke verwijzing naar de drie wijzen. Met zoveel kinderen kon men met die namen wellicht weer een paar jaartjes uit de voeten. Ook een andere voorvader, Lambertus van Baerle (ca. 1506), geeft drie kinderen van hem die namen mee.
In de bijbel zijn Caspar, Melchior en Balthasar de gelatiniseerde Perzische namen van drie wijzen uit het oosten die een opgaande ster zagen en daarop de koning der Joden gingen zoeken.
Ze kwamen in Bethlehem aan en vonden daar Jezus, de pasgeboren koning der joden. Ze zouden respectievelijk 20, 40 en 60 jaar oud zijn geweest; getallen die de levenstijdperken van de volwassene symboliseren. In veel landen wordt deze gebeurtenis als Driekoningen op 6 januari gevierd.
Over de herkomst van koning Caspar doen verschillende theorieën de ronde. De Caspar (heilige) zou een Afrikaanse koning zijn. Saint Caspar kwam uit India of bij Indonesië. Ook de betekenis en herkomst van de naam is onduidelijk, mogelijk afgeleid van het Perzische kandschwar, oftewel schatbewaarder.
Joannes de Haen (1649)
Joannes (Jan) de Haen, zoon van Gaspar de Haen is geboren in 1649 in Antwerpen en gedoopt in de parochie Onze Lieve Vrouwe Zuid. Hij huwt op 35-jarige leeftijd (1684) Ida van Rijsinge in Antwerpen. Ida is dochter van van Christiaen Rijsinge, een welvarende koopman en Schepen van Gestel, en Elisabeth van den Broecke.
Door hiaten in de Eindhovense doopboeken zijn van Joannes en Ida slechts vier gedoopte kinderen bekend. Allen zijn in Eindhoven geboren en in de St.-Catharinakerk gedoopt.
|
Joannes overlijdt in 1710 op 61-jarige leeftijd in Eindhoven, zijn vrouw Ida van Rijsinge 31 jaar later (1741).
Joannes de Haen gaat op 19-jarige leeftijd (1668) medicijnen studeren aan de Universiteit van Leuven, destijds alleen weggelegd voor gegoede burgerzonen. Het Matricule de l'université de Louvain meldt daarover:
|
Na zijn studie vestigt Joannes de Haen zich in Eindhoven.
Bekwame dokter die goed op de centjes let
Vanaf 1675 duikt dokter Jan de Haen voor het eerst op in de Eindhovense archieven. Hij zal dan al enige tijd een artsenpraktijk hebben. Uit archiefstukken blijkt dat dokter Jan de Haen een bekwame arts is, die tot in de verre omtrek van Eindhoven bij zieken geroepen wordt. Hij behandelt in het dorp Liempde patiënten, in die tijd een dagreis gaans van Eindhoven.
Zijn artsenpraktijk is gevestigd in de Rechtestraat in Eindhoven tot 1686, naast huize de Clock. In 1686 verhuist hij met gezin naar aghter de kerck, de latere Kerkstraat. In deze straat zullen bijna 3 eeuwen lang generaties Hanen wonen.
De persoon van Jan de Haen is omgeven door financiële wederwaardigheden. Het is onduidelijk of hij terecht voor zijn centen opkomt, schraperig aangelegd is, of beide:
|
Seer bedroefde sieckte van roode loop
![](/images/thumb/Roode_loop.jpg/350px-Roode_loop.jpg)
Eindhoven wordt rond 1676 geteisterd door een zeer besmettelijke ziekte; de notulen van een vergadering van het stadsbestuur:
|
Deze epidemie wordt veroorzaakt door een gebrek aan hygiëne in het stadje, het eten van bedorven voedsel of niet gekeurd vlees, de vervuiling van het water (de Dommel en de Gender) en de voortdurende armoede onder de bevolking. Eindhoven was, na vele rampen die het stadje troffen, verarmd.
In 1676 overweegt het stadsbestuur om een stadtsdocter aan te nemen om de armen en behoeftigen, die normaal geen medische hulp kunnen betalen, bij te staan in desen bedroeffde tijden.
Dokter Jan de Haen verklaart zich daartoe bereid, op voorwaarde van een passende beloning van de stad. Het stadsbestuur wijst zijn aanbod af.
Jan en het gilde St.-Sebastiaan
Jan de Haen blijft tot zijn dood lid van het Ridderlijk Gilde St.-Sebastiaan. Hij wordt lid op 35-jarige leeftijd (1684) als hij Ida van Rijsinge huwt. Hij moet dan zijn bruidegomsgeld van ƒ 5,- aan het gilde betalen.
Hoewel uit officiële stukken maar 4 kinderen van Jan de Haen bekend zijn, blijkt uit de administratie van het gilde dat het echtpaar in feite 6 kinderen heeft gehad. Voor twee overleden kinderen betaalt hij ieder ƒ 1,- en 5 stuivers voor het present zijn van het gilde bij de uitvaart. De bijdrage komt voor in zowel in 1692 als 1696, in welk laatst jaar vermeld wordt:
|
Vanwege zijn drukke praktijk bezoekt hij maar zelden de vergaderingen van het gilde. In het jaar van zijn overlijden (1710) volgt zijn zoon Jasper I hem op als gildelid.
Gasparus (Jasper I) de Haen (1688)
Gasparus (Jasper I) de Haen, zoon van Joannes de Haen is geboren rond 1688 in Eindhoven. Zowel zijn geboortedatum als sterfdatum zijn niet exact bekend.
In 1725 verwekt de ongetrouwde ca. 38-jarige Jasper I bij zijn 12 jaar jongere buurmeisje Johanna Cornelia Tournoy een kind. Johanna is geboren in 1700 in Eindhoven, dochter van Josephus Ludovicus Tournoy en Christina de Lauw. Hun onwettige zoon, want buitenechtelijk geboren, wordt ook Jasper genoemd (verder Jasper II) en op 25 januari 1688 CHECK gedoopt in de St.-Catharinakerk te Eindhoven.
|
De geschiedenis van deze tak van de Eindhovense familie de Haen zou met Jasper I beëindigd zijn als deze geen kind had verwekt: Alle andere kinderen uit het huwelijk van Jan de Haen en Ida van Rijsinge sterven namelijk zonder nageslacht. De oudste Catharina (1685) blijft kinderloos, Elisabeth (1693) sterft jong (27) en en de jongste Christiaan Melchior (1695) word priester.
Ook de achternaam De Haen zou verdwenen zijn, had de familie Tournoy het onwettige kind geadopteerd. Jasper I overlijdt op ca. 50-jarige leeftijd in 1737. In 1745 huwt Johanna Cornelia Tournoy alsnog, met ene Franciscus Maas. Zij overlijdt in 1756 in Eindhoven, als zij 55 jaar oud is.
Een zonderling figuur
Jasper I moet een zonderlinge figuur geweest zijn. Hij blijft het grootste deel van zijn leven, met een tussenpoos van 1728 tot 1732, in het ouderlijk huis wonen, is nooit getrouwd geweest en heeft zijn ouderschap ook niet geëcht door een huwelijk met Johanna Tournoy, in die tijd een must. Over zijn opleiding en beroep is niets bekend, wat erop kan duiden dat hij onderhouden werd door zijn moeder met het geld van zijn vader.
Na de geboorte van zijn zoon verlaat Jasper I het ouderlijk huis. Zoon Jasper II wordt opgenomen in het gezin van Josephus Tournoy, vader van Johanna Cornelia. Jasper I blijkt in 1732 weer bij zijn moeder in te wonen maar vertrekt vlak voor zijn dood naar zijn broer Christiaan Melchior de Haen, pastoor in St.-Michielsgestel. Jasper I overlijdt daar op ca. 50-jarige leeftijd in 1737.
De relatie tussen Jasper I en zijn moeder is in zijn laatste levensjaren verslechterd, mogelijk al eerder; Ida van Rijsinge onterft Jasper I vrijwel geheel blijkens haar testament uit 1735. Jasper I zat vermoedelijk ook op zwart zaad, gezien het feit dat zijn moeder bij zijn overlijden notarieel afstand neemt van zijn nalatenschap, vrijwel altijd het geval als deze uit schulden bestaat. Zowel zijn moeder als de verwekster van zijn kind overleven hem.
Het gilde; zijn enige toeverlaat?
Jaspers enige bekende prestatie van formaat tijdens zijn leven is als gildebroeder. In 1724 wordt hij gekozen tot deken van het St.-Sebastiaangilde en schiet zichzelf tot Koning van dit schuttersgilde. Hij is een trouw bezoeker van de gildevergaderingen, meer dan zijn vader.
Zijn moeder Ida van Rijsinge blijft al die tijd de betalingen aan het gilde verrichten voor haar zoon totdat deze ca. 40 jaar oud. Op dat moment zal de onmin tussen beiden vermoedelijk erg hoog zijn opgelopen als gevolg van de geboorte van zijn onwettig kind. Jasper I blijft overigens voorkomen in het gildearchief tot 1735, ca. twee jaar voor zijn dood.
Gasparus Tournoij (Jasper II) de Haen (1726)
Gasparus Tournoij (Jasper II) de Haen, zoon van Gasparus (Jasper I) de Haen. Jasper II is geboren in 1726 in Eindhoven. Hij is tweemaal gehuwd geweest. Het eerste huwelijk met Elisabeth Beijnen in 1749 in Eindhoven brengt geen kinderen voort. Elisabeth is dochter van een schoenmaker uit Den Haag.
Nadat Elisabeths vroeg overlijdt in 1765, huwt hij Petronella (Pieternel) Linsen, ook gespeld als Lenssen, in Eindhoven. Pieternel is geboren in 1733 in Maastricht, dochter van Henricus Linsen en Maria Catharina Laval. Hun kinderen zijn:
|
Jasper II sterft op 28 december 1799, kort voor de eeuwwisseling, bijna 74 jaar oud. Hij is begraven op het kerkhof aan de St.-Catharinakerk. Zijn tweede vrouw Pieternel Linsen overlijdt in 1809 in Eindhoven op een leeftijd van 75 jaren.
Opgegroeid bij de Tournoys
Jasper is filius illegitimus; een buitenechtelijk geboren kind en derhalve onwettig. Hij groeit op bij de familie Tournoy, ouders van zijn moeder Johanna Cornelia Tournoy. De families Tournoy, Rijsinge (vrouw van dokter Jan de Haen) en de Haen kennen elkaar goed; bij doopplechtigheden zijn leden van de andere families vaak getuige, peter of meter. Ook woonden de Tournoys maar een paar huizen verwijderd van de familie de Haen. De kinderen van Jan de Haen zullen geen onbekenden geweest zijn in het huis van de familie Tournoy.
Dit vormde niet alleen een goede voedingsbodem voor de onechtelijke escapade, waar Jasper II het product van is, maar ook voor de snelle opvang van Jasper II in het gezin van Josephus Tournoy en Christina de Lauw, de ouders van Johanna Cornelia de Tournoy.
Nadat Jaspers vader al snel na de geboorte uit beeld raakt, komt Jasper de neef voor op de lijsten van onvermogenden naast de andere inwonende kinderen; Petrus, Johanna, Maria, Hendrikus, Laurens en Joseph Tournoy. De familie Tournoy figureert op dergelijke lijsten om duidelijk te maken dat ze als arme familie geen hoofdgeld hoefden te betalen. Jasper II groeit op in huize Tournoy en verblijft daar ten minste tot zijn 16e levensjaar.
Struikrovers en plunderende soldaten
Ed Marcelissen maakt in zijn boek Van de verwerije en de glaasenmakerije (1980) gewag van een risicovolle opdracht van Jasper de Haen, als die tussen 14-22 jaar oud is:
|
De eerste glaasemaker en verwer
Als Jasper de Haen 16 jaar oud is, gaat hij buiten Eindhoven het vak van glazenmaker en schilder, oftewel glaasemaker en verwer leren. Mogelijk krijgt hij zijn opleiding als gezel in Den Haag; zijn toekomstige vrouw Elisabeth Beijnen komt daar immers vandaan, maar dat is niet zeker. Hij leert als eerste van een reeks Hanen het schildersvak.
Enkele jaren na hun huwelijk in 1749 gaan Jasper en Elisabeth wonen in de Kerkstraat 240 in Eindhoven. Het pand, ook de Geestelijke Tap genoemd, bestond uit 3 woningen. De nummering veranderde nog wel eens door de jaren heen en is anders dan nu.
Ze blijven er ruim tien jaar wonen en huren van eigenaresse Marie van den Bour. In de woningkohieren staat hij vermeld als gebruiker Jasper de Haen.
In 1762 verhuizen Jasper en Elisabeth naar de Kerkstraat 246, dicht bij hun vorige woning. Nadat Elisabeth kinderloos sterft (1765) verkoopt haar broer, Bartholomeus Beijnen, meesterschoenmaker uit Den Haag, het halve eigendom van dit pand aan Jasper de Haen, inmiddels meesterglasmaker en –verver.
Jasper de Haen bezat al de helft van het huis met erf en hof achter de grote kerk van Eindhoven. In dit pand, later genummerd als Kerkstraat 7, is vanaf 1762 tot en met 1869, meer dan 200 jaar, het Schildersbedrijf Caspar de Haan en Zonen gevestigd.
Zeven maanden na het overlijden van Elisabeths huwt Jasper de Haen, 39 jaar oud, met de 32-jarige Petronella Lenssen uit Maastricht. Hij zal dan al zijn eigen bedrijf zijn begonnen in de Kerkstraat, genaamd:
GLAASEN MAKERIJE EN VERWERIJE JASPER DE HAAN |
Jasper II bouwt zijn schildersbedrijfje uit met behulp van een legaat van zijn tante Catharina de Haen, oudste zuster van zijn vader. Ze is weduwe van Amandus van Mierlo en bedeelt Jasper in haar nalatenschap 1500 gulden, geen kleinigheid in die tijd. Jasper krijgt pas in 1777 de beschikking over het geld.
Jasper wordt daarmee voor zijn tijd een kapitaalkrachtig persoon, getuige een lening van f 500,-- aan Jan Otto Bagelaer, regerend schepen en inwoner van Eindhoven. De kwitantie van terugbetaling wordt door Jaspar Il ondertekend met een kruisje. De schrijver van de stad Eindhoven bevestigt erbij dat Jaspar heeft verklaard niet te kunnen schrijven.
Jasper is een vakman en verkrijgt allengs meer opdrachten. Aan het einde van zijn leven werken er in zijn bedrijf twee tot drie knechten en zijn eigen zoon Caspar.
Blijkbaar investeert Jasper veel in gereedschap voor zijn bedrijf, getuige het testament van Petronella Lensen. Zij laat haar zoon na:
|
Het St. Catharinagilde
![](/images/thumb/Koningszilver_St_Catharinagilde_v2.jpg/450px-Koningszilver_St_Catharinagilde_v2.jpg)
Jasper is 23 jaar oud als hij toetreedt tot het St. Catharinagilde Eindhoven (1749). Daarmee vestigt hij een lange traditie in de familie; tot op de dag van vandaag zijn nakomelingen lid van dit gilde.
Het St. Catharinagilde vormt een rode draad door zijn leven; menig belangrijke gebeurtenis is te herleiden uit haar archieven, en ook zijn professionele leven is deels te reconstrueren aan de hand van deze archieven.
Eigen leden hadden voorrang bij het verkrijgen van opdrachten van het gilde, en Jasper heeft veel werken uitgevoerd voor zowel het St. Catharinagilde als het St.-Sebastiaansgilde. Uit de archieven:
|
Jasper ondertekent zijn afrekeningen en betalingsbewijzen met een kruisje; zowel Jasper als zijn tweede vrouw Petronella konden lezen noch schrijven.
Gasparis (Caspar III) de Haan (1776)
Gasparis (Caspar III) de Haan, zoon van Gasparus Tournoij (Jasper II) de Haen is geboren in 1776 in Eindhoven, als enige jongen na drie dochters.
Hij huwt in 1817 Maria Catharina van der Heijden in Eindhoven, geboren in 1794 in Eindhoven, dochter van Antonius Cornelius van der Heijden en Catharina van Leersum. Caspar is dan al 40 jaar, terwijl zijn vrouw 17 jaar jonger is (23 jaar).
Het is een talrijk gezin. Het eerste kind, Caspar genaamd, en twee broers na hem sterven echter voor ze 6 maanden oud zijn. Ook zal dochter Christina jong overlijden op 20-jarige leeftijd. De kinderen die de volwassenheid bereiken:
![](/images/thumb/Catharinakerk_Beijer_1703-1780.jpg/375px-Catharinakerk_Beijer_1703-1780.jpg)
|
Caspar III de Haan overlijdt in Eindhoven in 1845 op een leeftijd van 69 jaren,zijn vrouw in 1869 op een leeftijd van 74 jaren
De oude vrijgezel en het jonge blaadje
Caspar heeft enig onderwijs genoten en kan, in tegenstelling tot zijn vader en moeder, lezen en schrijven. Hij wordt opgeleid tot verwer (schilder), glaasemaker en kaarsenmaker. Hij werkt jarenlang als leerling mee met zijn vader en de knechten.
Na de dood van zijn vader (1799) zet hij het bedrijf voort en neemt de verzorging van zijn moeder Petronella Linsen en onderhoud over haar huis en hof. Caspar is dan pas 23 jaar oud. Hij blijft lang in het ouderlijk huis wonen, samen met zijn moeder.
Een jaar voor haar overlijden draagt moeder Petronella Linsen alle bezittingen van de familie plus een som van 400 guldens over aan Caspar. De goede verhouding tussen Caspar en zijn moeder blijkt uit deze schenkingsakte, waarbij Caspar Jaspar wordt genoemd. Caspar ondertekent de acte met zijn eigen naam, zijn analfabete moeder zet alleen een kruisje. Een citaat:
|
Twee maanden na het opstellen van de acte overlijdt Petronella Linsen, 75 jaar oud, en Caspar III blijft alleen achter in het ouderlijk huis aan de Kerkstraat, die in de schenkingsacte ‘’agter de groote kerk’’ wordt genoemd. Pas 9 jaar later zal de 40-jarige vrijgezel met de 17 jaar jongere en 23 jaar oude Maria Catharina van der Heyden huwen. Het echtpaar blijft wonen in het pand aan de Kerkstraat.
Het bedrijf van Caspar breidt uit
Na de dood van Caspars vader gaat het aanvankelijk slecht met het bedrijf. Caspar III kan zijn rekeningen niet betalen en zijn moeder moet financieel garant staan. Na enkele jaren groeit het bedrijfje echter weer. Er werken 3 tot 4 knechten en het bedrijf breidt uit met een kaarsenmakerij en de verkoop van klompen. In de zaak werkt ook zijn neef Caspar Antonius van Rooij, de zoon van zijn tante Ida de Haen.
De kern blijft echter het schilderen en de glazenmakerij, waar ramen en ruiten worden gezet, ook glas-in-loodramen. Daarnaast maakt hij lijsten, repareert hij lantaarns, en restaureert hij meubelen. De jaaromzetten van Caspars bedrijf zal rond f 2.000,- hebben gelegen.
Caspar neemt ook grote onderhoudsopdrachten aan, zoals het opknappen van het hele binnen- en buitenwerk van het huis van de erven Martinus van De Ven. De klus duurt 20 dagen. Als Koning Willem I in 1841 een bezoek komt brengen aan Eindhoven krijgt de hele stad een face lift. Het stadsbestuur spendeert er veel aan, f 500,-. Caspar de Haan voert voor f 65 opdrachten uit ter verfraaiing van de stad, maar krijgt pas twee jaar later betaald (1843).
Er is een lijst bewaard gebleven van leveranciers van Casper de Haan, waaruit een breed gamma aan produkten blijkt zoal glas, verf, oliën, terpentijn, klompen en rollen bijenwas voor de kaarsenmakerij. Ene Molijn en Van Wijk te Rotterdam levert bijvoorbeeld glas, kwasten en schuurpapier.
In die lijst komt ook ene J. de Brieder uit Utrecht voor. Mogelijk is dit Johannes de Brieder (1811), van beroep essaijeur aan de Waarborg in Utrecht, zoon van een andere voorvader Cornelis de Brieder (1780). De Waarborg in Utrecht is o.a. verantwoordelijk voor de kwaliteit van goud en levert dus mogelijk het dukatengoud dat nodig is om ‘’goudschrift’’ te vervaardigen. Het bedrijf is hier zeker mee bekend; zijn vader verguldde in 1759 in opdracht het vaandel van het Gilde St.-Catharina.
Gesukkel met de gezondheid
Caspar III heeft kennelijk een motorische stoornis en sukkelt met zijn gezondheid in de tweede helft van zijn leven. Zijn handtekening als getuige bij het huwelijk van zijn neef Caspar Antonius van Rooij is opmerkelijk slecht. Bij zijn eigen huwelijk in 1817 tekent hij nog met vlotte hand.
Later verergert zijn gezondheid met als gevolg dat de bedrijfsomzet daalt. In 1839 en 1841 moet Caspar geld lenen met zijn huis, tuin en erf als onderpand. Hij kan beide acten niet meer ondertekenen. De eerste acte niet wegens sterke aandoeningen op het zenuwgestel, en de tweede wegens hoge ouderdom. Caspar III is dan 64 jaar oud en zal 5 jaar later overlijden.
Het bedrijf wordt voortgezet onder leiding van zijn weduwe, Maria Catharina van der Heyden. Als zijn zoon Caspar IV de zaak overneemt worden de bedrijfscijfers weer gunstig.
Caspar (Jepke) (Cas IV) de Haan (1821)
Caspar (Jepke) (Cas IV) de Haan, zoon van Gasparis (Caspar III) de Haan. Jepke werd geboren in 1821 in Eindhoven en overleed aldaar in 1894 op een leeftijd van 73 jaren.
Hij trouwde in ??? met Hendrika Hezemans. Hendrika werd geboren in 1820 in Eindhoven en overleed aldaar in 1891 op een leeftijd van 71 jaren. Zij was de dochter van Mathijs Hezemans en Christina Pietjens.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat
![](/images/thumb/Nazaten_cas_IV_jepke_de_haan_v2.jpg/450px-Nazaten_cas_IV_jepke_de_haan_v2.jpg)
Van hun 8 kinderen overlijden de twee laatste op vroege leeftijd; Hubertus Johannes bij geboorte, en Hubertus Johannes Vincentius op 3-jarige leeftijd.
|
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Caspar Franciscus (Cas V) de Haan (1851)
Caspar Franciscus (Cas V) de Haan, zoon van Caspar (Jepke) (Cas IV) de Haan. Caspar werd geboren in 1851 in Eindhoven en overleed aldaar in 1927 op een leeftijd van 75 jaren.
Caspar was getrouwd met Maria Martina Peeters, geboren in 1862 in Luyksgestel en overleed in 1954 in Eindhoven op een leeftijd van 91 jaren. Zij was de dochter van Peter Arnoldus Peeters en Maria Martina Schoenmakers.
Beroep: Eig. schildersbedrijf Caspar de Haan.
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat
Hun kinderen zijn allen geboren en overleden in Eindhoven, tenzij anders vermeld. Van de 8 kinderen overlijdt Henriette Martina Maria op vroege leeftijd.
|
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat.
Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua.
Fotogalerij
- 1851 caspar V met vriend.jpeg
vlnr: Caspar Franciscus (Cas V) de Haan met vriend. Foto: privé-archief J. A. M. de Haan, Eindhoven.
- 1854 thijs de haan.jpeg
Mattheus Jacobus (Thijs) de Haan (1854), de drie jaar jongere broer van Caspar Franciscus (Cas V) de Haan. Foto: privé-archief J. A. M. de Haan, Eindhoven.
Zelfde setting als vorige foto. Twee jongere zussen van Caspar Franciscus (Cas V) de Haan: vlnr: Maria Antoinetta (Marietje) de Haan (1853) links, en Geertruda Hendrika Wilhelmina (Truus) de Haan (1858). Begin 20e eeuw. Foto: privé-archief J. A. M. de Haan, Eindhoven. Foto: privé-archief J. A. M. de Haan, Eindhoven.
Bronnen en verantwoording
- Prive-archief van Joseph Anton Marie (Jos) de Haan (1924), zoon van Caspar Joseph Marie (Cas VI) de Haan (1889)
- Mr. A.L.G.M. van Agt, 1976, 400 jaar Hanen. Dit boek van A. van Agt, destijds gemeente-archivaris van Eindhoven, beschrijft de geschiedenis van de familie vanaf haar oorsprong in Borne. De genealogie van de 10 generaties de Haan wordt uitvoerig beschreven.
- Ed Marcelissen, 1980, Van de verwerije en de glaasenmakerije. Dit boek kwam uit ter ere van het 225-jarig bestaan van het schildersbedrijf Caspar de Haan in Eindhoven.