Stolberg von, Familie
Over de edele voorouders van Henrietta Rosina Dorothea von Döhren; het Saksische geslacht van de graven van Stolberg, met beroemde nazaten als Willem van Oranje. Hoe voorouder Anna von Stolberg haar 12 kinderen en man verliest aan de pest en weer een gezin opbouwt. Over de teloorgang van deze Stolbergtak die geen erfopvolgers nalaat, haar graafschappen verliest en het financieel moeilijk krijgt. | Het gegoochel met de graafschappen die van hand tot hand gaan, en hoe graaf Wolf zijn hele leven een ongetrouwde LAT-relatie erop nahoudt met Catharina, maar wel zijn bastaardkinderen erkent. Over graaf Botho de Gelukzalige die diplomaat van formaat wordt en klusjes klaart voor keizer Karel V. En dan de voorzichtige transitie naar de Reformatie die -eenmaal overwonnen- vurig wordt verdedigd. |
Henrietta en Willem van Oranje
![](/images/thumb/Antonio_Moro_-_Willem_I_van_Nassau_v2.jpg/475px-Antonio_Moro_-_Willem_I_van_Nassau_v2.jpg)
Op deze pagina wordt de afstamming beschreven van Henrietta Rosina Dorothea von Döhren (1754), echtgenote van Jurriaan Engelbert (Juriaan) Stork (1737). Ze stamt af van Karel de Grote, maar verrassender 'bijvangst' is dat de vier grootouders van Willem van Oranje (de Zwijger, 1533) ook tot haar voorouders behoren. De historicus Wimersma Greidanus publiceert hierover in De Nederlandsche Leeuw vol. 98 (1981); een fragment:
- (...) Ook de Twentse leden van het geslacht Stork blijken de keizer aantoonbaar onder hun kwartieren te hebben. Doordat de „doorbraak" naar de middeleeuwse adel die altijd nodig is om uiteindelijk bij Karel de Grote als bewezen voorvader terecht te komen hier circa twee en een halve eeuw later ligt dan bij De Monchy, heeft de opgaande lijn vanuit Stork de aantrekkelijkheid van een veel groter „bijproduct": niet alleen het voorouderschap van Karel de Grote is bewijsbaar, maar tevens dat van talloze aanzienlijken van het middeleeuwse Europa.
- Om ter illustratie slechts één voorbeeld te noemen: alle vier voorouders van Willem de Zwijger behoren tot de Stork-kwartieren. Overigens stel ik mij voor hier niet diep op al deze graven, hertogen en koningen in te gaan: elders is daaromtrent materiaal in overvloed te vinden.
Willems oom trouwt met Willems nicht
De voorvader van Henrietta van Döhren en neef van Willem van Oranje waar het hier om gaat, is Wolf Ernst Graf von Stolberg (1546 - 1616), wikipediapagina. Bij zijn voorvaders zijn er ook nog eens 34 'lijntjes' naar Karel de Grote; afzonderlijke personen die te herleiden zijn tot de keizer.
De vader van deze Wolf Ernst, namelijk Wolfgang Graf zu Stolberg 1501 - 1552), is de broer van Juliana von Stolberg, wikipedia, de moeder van Willem de Zwijger. Koningin Wilhelmina vernoemde haar dochter naar haar.
De andere voormoeder waar het hier om gaat is Genoveva von Wied Runkel, echtgenote van voornoemde Wolf Ernst Graf von Stolberg, en dochter van Willems' tante , namelijk Elisabeth van Nassau (1488). Het plaatje in deze paragraaf maakt het inzichterlijker.
Op deze pagina volgen we de afstamming terug van Henrietta Rosina Dorothea von Döhren (1754) langs de lijn van de families Burchtorff (of Borchtorff) en het huis von Stolberg, dus deels langs de vrouwelijke lijn. Op de pagina Familie von Nassau volgen we de lijn terug naar de Nassaus.
De Stolbergs; Graven in het diepe Duitsland
Het Graafschap Stolberg dateert van de 13e eeuw en is gesitueerd in het diepe midden van Duitsland; de Harz in het Bundesland Sachsen Anhalt. Gaandeweg verwerft de familie meerdere goeden en groeit uit tot een adelijk geslacht van betekenis. In 1893 telt de familie pas echt mee in het Duitse rijk als het geslacht von Stolberg - Stolberg in de vorstelijke stand wordt verheven.
De Harz, de oorsprong van de Stolbergs, kent bergen, diepe valleien met rijke bossen, mysterieuze grotten, heldere bergmeren en watervallen. Het is een nationale vakantiebestemming, tot 1989 dubbel zelfs, omdat de regio was verdeeld tussen West-en Oost-Duitsland. Van beide zijden van het IJzeren Gordijn hadden de vakantiekampen er politieke betekenis.
De Harz kent een rijke historie.
Onder keizer Karel de Grote werd de Harz een zogenoemd Reichsbannwald, een beschermd gebied waarin alleen de koning mocht jagen en waarin ridders alleen met ontspannen boog en aangelijnde honden mochten reizen. Dat heeft niet verhinderd dat eeuwen later de laatste beer geschoten werd (1705) bij de Brocken, de hoogste berg van de Harz, en de laatste wolf bij de Plessenburg (1798).
Maarten Luther werd er geboren en stierf er, en het was de locatie van veel kunstschatten die werden gestolen tijdens de Tweede Wereldoorlog, inclusief de verloren oranje kamer uit Rusland. Veel is nog niet gevonden.
Vroegste generaties
![](/images/thumb/WP_Christoph_Graf_zu_Stolberg-Stolberg.jpg/150px-WP_Christoph_Graf_zu_Stolberg-Stolberg.jpg)
De exacte oorsprong van het huis Stolberg is nog onduidelijk; Heinrich III zu Stolberg (1259 - 1345) is de eerste graaf waarvan bekend is dat hij regeerde over het graafschap.
Naast von Stolbergs zijn er ook zu Stolbergs. Alle telgen van het geslacht dragen sowieso het predikaat von dat in Duitsland op adellijke afkomst duidt, en zelfs wettelijk beschermd is. Het voorvoegsel zu is plaatsbepalend en geeft aan of een persoon daadwerkelijk in Stolberg resideerde, vaak de heersende graaf. Het geeft meer statuur.
Het onderscheid is tegenwoordig verwaterd en de meeste Stolbergs in Duitsland noemen zich zu Stolberg, een großer Fehler; men hecht meer aan cachet dan aan historische correctheid.
- Ilger II Graf von Hohnstein-Ilfeld overleed in 1190. Hij trouwde met Lutrade Grafin von Ballenstedt Hohnstein.
- Ilger III Graf von Hohnstein-Ilfeld overleed in 1219. Hij trouwde met Aude.
- Heinrich I Graf zu Stolberg overleed in 1240.
- Heinrich II Graf zu Stolberg werd geboren in 1210. Hij overleed in 1275 op een leeftijd van 65 jaar. Hij trouwde met Adelheid von Henneberg. Adelheid werd geboren in 1220. Zij overleed in 1259 op een leeftijd van 39 jaar. Zij was de dochter van Poppo Vii Graaf von Henneberg en Elisabeth von Wildberg.
- Heinrich III Graf zu Stolberg werd geboren in 1259. Hij overleed in 1345 op een leeftijd van 86 jaar. Hij trouwde met Jutta von Hadmersleben. Jutta werd geboren in 1275. Zij overleed in 1305 op een leeftijd van 30 jaar.
- Otto Graf zu Stolberg werd geboren in 1312. Hij overleed in 1337 op een leeftijd van 25 jaar. Hij trouwde met Elisabeth von Hohnstein-Heringen. Elisabeth werd geboren in 1320. Zij was de dochter van Diederik III Graaf von Hohnstein-Heringen en Elisabeth von Waldeck.
- Heinrich IV der Jüngere zu Stolberg werd geboren in 1336. Hij overleed in 1403 op een leeftijd van 67 jaar. Hij trouwde met Elisabeth von Mansfeld. Elisabeth werd geboren in 1335. Zij overleed na 1391 als ze 56 jaar of ouder is. Zij was de dochter van Gerhard III Graf von Mansfeld Querfurt en Liutgarde von Falkenstein. Botho II der Ältere zu Stolberg (ca. 1390) is hun zoon.
Botho II der Ältere zu Stolberg (ca. 1390)
Botho II der Ältere Graf zu Stolberg is geboren rond 1390, zoon van Heinrich IV der Jüngere zu Stolberg. Als hij 50 jaar oud is (1431) huwt hij Anna von Schwarzburg, geboren in 1416 en dochter van Heinrich Xxiv Graf von Schwarzburg Blankenburg en Catharina von Brunswijk Lüneburg. Anna schenkt hem twee kinderen:
- Heinrich XV der Ältere zu Stolberg (1436 - 1511), die zijn vader opvolgt als graaf.
- Elisabeth von Stolberg (1428 – 1520/21), gehuwd met II Herzog von Braunschweig-Wolfenbüttel und Calenberg-Göttingen.
Botho II overlijdt in 1455 op een leeftijd van rond 65 jaren, zijn vrouw in 1481 op een leeftijd van 65 jaren. Zij zijn begraven in de crypte van de Sint Martin Kirche in Stolberg.
Botho II is ook bekend onder de naam Bodo VII. Hij verkrijgt in 1429 het graafschap Wernigerode in de noordelijke Harz als de laatste graaf van Wernigerode sterft. Het graafschap wordt in 1449 weer een leen van Brandenburg totdat een verdelingsverdrag het graafschap weer toebedeelt aan de Stolbergs, nu zijn achterkleinzoon Wolfgang Graf zu Stolberg (1501).
Weinig is bekend van Botho's jeugd. Mogelijk bracht hij die door aan het hof van Schwarzburg of Sondershausen. Als zijn vader overlijdt regeert hij samen met zijn broer Heinrich todat deze overlijdt in 1416. Botho wordt pas genoemd als alleenheerser in 1403, als hij het keizerlijke gerief Rosperwenda verkrijgt. Belangrijke prestatie van Botho lijkt het verdrag te zijn waarin het erfrecht van de graafschappen Schwarzburg en Hohnstein geregeld worden (1433).
Heinrich XV der Ältere zu Stolberg (1436)
Heinrich XV der Ältere Graf zu Stolberg, zoon van Botho II der Ältere zu Stolberg (ca. 1390), is geboren in 1436.
Zijn eerste vrouw is Mechteld von Mansfeld, geboren in 1436, dochter van Volrad II von Mansfeld en Margaretha von Sagan. Uit dit huwelijk worden de volgende kinderen volwassen:
|
Heinrichs vrouw Mechteld sterft in 1468 op een leeftijd van 32 jaren, vermoedelijk in of kort na het kraambed van het laatste kind Brigitte.
Hij hertrouwt met Elisabeth von Württemberg. Heinrich overlijdt in 1511 op een leeftijd van 75 jaren.
Botho III der Glückselige zu Stolberg (1467)
![](/images/thumb/Slot_stolberg_v2.jpg/300px-Slot_stolberg_v2.jpg)
Botho III der Glückselige, Graf zu Stolberg, wikipedia, in het Nederlands Botho of Bodo de Gelukzalige, Graaf van Stolberg, is de zoon van Heinrich XV der Ältere zu Stolberg (1436) en zijn eerste vrouw Mechteld von Mansfeld. Botho III is geboren in 1467en huwt in 1499 Anna von Eppstein-Königstein, geboren 1482, en dochter van Philips von Eppstein uit het adelijk geslacht Eppstein, en Ludwiga von der Mark.
In deze wiki beperken we achternamen en titels tot het hoognodige. Het volledig uitschrijven zou wel goed zijn voor de bladvulling; zo heet zoon Ludwig von Stolberg (1505 - 1574) voluit Ludwig Graf zu Stolberg-Königstein und Diez, Rochefort (Belgien), Wertheim und Wernigerode, Herr zu Eppstein, Münzenberg, Agimont (Aigremont) und Breuberg.
Een aantal van hun 10 kinderen die de volwassenheid bereiken laat sporen na in de Duitse en Europese geschiedenis en koningshuizen. Naast de stamvader Wolfgang wordt een aantal hier ook beschreven:
|
Botho regeert met zijn tweelingbroer Heinrich der Jüngere 4 jaar over Stolberg, Hohnstein, en (kort) Wernigerode. Deze ongewone constructie bedenkt hun vader nadat Botho zich achtergesteld voelt na enkele jaren alleenbestuur van zijn broer Heinrich. Als Heinrich door Hertog Georg van Saksen benoemd wordt tot stadhouder van Friesland (1506) krijgt Botho het gehele gezag.
Botho ontwikkelt zich tot kundig diplomaat, onderhandelaar en econoom. Onder zijn hoede wordt Stolberg financieel gereorganiseerd en gesaneerd, reden voor de keizer om hem meermaals voor andere klusjes in te huren. In 1493 neemt hij als 26-jarige deel aan een 10 maanden durende reis naar Jeruzalem. Vanaf 1501 dient hij de hertog George van Saksen enkele jaren als kapitein, gelegerd in Coburg.
![](/images/Elisabeth_ll_von_Regenstein_und_Blankenburg.jpg)
Zijn historische betekenis dankt hij echter aan zijn relatie met een van de grootste prelaten van het koninkrijk; kardinaal Albrecht, aartsbisschop van Maagdenburg en Mainz. Van 1515 tot het einde van zijn leven is hij adviseur en plaatsvervanger van de bisschop. Geconfronteerd met de Reformatie stelt hij zich mild en verzoenend op.
Bodo treedt ook op als raadslid voor de keizers Maximiliaan I en Karel V, die hem bedanken met speciale ceremonies. Als Reichsgraf is Botho in 1520 met zijn oudste zonen aanwezig bij de kroning van Karel V in Aken. In 1521 wordt hij in Rijksdag van Worms benoemd tot Raad van de keizer. Het aanbod van Karel V om lid te worden van de keizerlijke regering in Neurenberg, slaat Botho echter af.
Botho en zijn vrouw waren lid van de Rooms-katholieke Kerk maar stonden open voor de nieuwe ideeën van de opkomende Reformatie. Een van Luthers aanhangers, Tileman Platner, werd door graaf Botho aangesteld als hofkapelaan en onderwijzer, waardoor hun kinderen een lutherse opvoeding genoten. Dit zal later zijn invloed hebben op dochter Juliana en haar zoon Willem de Zwijger.
Het gezin woonde afwisselend op de kastelen Stolberg in Saksen-Anhalt en op kasteel Hohnstein in het Graafschap Hohnstein, kastelen in de gebieden waarover Botho regent was. Botho III der Glückselige overlijdt in 1538 op een leeftijd van 71 jaren. Zijn vrouw Anna von Eppstein-Königstein overlijdt in 1538, 56 jaren oud.
Wolfgang zu Stolberg (1501)
Wolfgang Graf zu Stolberg, wikipedia, zoon van Botho III der Glückselige, Graf zu Stolberg (1467) is geboren in 1501 in Stolberg. De connectie met de Nassaus en Willem van Oranje verloopt via zijn zus Juliana von Stolberg. Wolfgangs tak heeft hier verder niets meer mee van doen.
Wolfgang huwt zijn eerste vrouw Dorothea Gräfin von Regenstein in 1541. Na een kind dood gebaard te hebben (Wolfgang, 1544) overlijdt Dorothea een jaar later (1545).
Wolfgang hertrouwt in 1546 met Genoveva von Wied Runkel, dochter van Jan III von Wied Runkel en Elisabeth van Nassau (1488). Ze krijgen de volgende kinderen;
- Wolf Ernst Graf von Stolberg (1546 - 1606). Hij verkrijgt het graafschap Wernigerode.
- Bodo IX von Stolberg (1548 -1577).
- Johann zu Stolberg (1549 - 1612). Hij verkrijgt het graafschap Stolberg.
- Anna von Stolberg (1550 - 1623)
- Heinrich XI von Stolberg (1551 - 1615). Hij verkrijgt het graafschap Hohenstein maar verliest het in 1598
![](/images/thumb/Hermann-von-Wied.jpg/175px-Hermann-von-Wied.jpg)
Wolfgang zu Stolberg volgt zijn vader op na diens dood in 1538 als regerend graaf over de bezitting Königstein (via zijn moeder).
Al op vroege leeftijd is hij Dompropst (domproost) van Halberstadt en Naumburg. In 1521 is hij -als 20-jarige- rector magnificus van de Universiteit van Wittenberg.
Als Wolfgang vroeg overlijdt (1552) zijn zijn zoons nog minderjarig. Daarom komt het beheer van de bezittingen in handen van hun ooms Ludwig von Stolberg (1505) en Albrecht Georg.
Wolfgang Graf zu Stolberg overlijdt in 1552 in Allstedt op een leeftijd van 50 jaren, zijn vrouw in 1556 in Stolberg.
Zijn zuster Anna von Stolberg (1504)
Anna is de oudste dochter van graaf Botho van Stolberg en de oudere zus van Juliana van Stolberg. Amper dertien jaar oud wordt ze door paus Leo X verkozen tot abdis van de abdij Quedlinburg, daarna bevestigd door keizer Maximiliaan I.
Zij staat sympathiek tegenover de Lutherse hervorming, maar neemt een afwachtende houding aan. De meedogenloze katholieke Hertog George van Saksen, fel gekant tegen de reformatie laat monniken van de Augustijner klooster en de pastoor van de stadskerk vervolgen en verdrijven. Hij vervangt hen door getrouwe katholieken.
Pas na het overlijden van Hertog George van Saksen (1539) legt zij zich geheel toe op het nieuwe geloof; ze introduceert de Lutherse doctrine in alle huizen onder haar jurisdictie. Het koor in de abdijkerk wordt verlaten, de katholieke godsdienst geheel afgeschaft, en de monastieke kantoren teruggebracht tot vier.
Als eerste protestantse Princes Abdis had zij negen kerken, twee mannelijke kloosters en een ziekenhuis onder haar hoede. Anna overlijdt in 1574 als ze 70 jaar oud is. Ze is 56 jaar abdis geweest.
Zijn zuster Juliana van Stolberg (1506)
Juliana van Stolberg, geboren in 1506 en het vijfde kind van Botho, is vernoemd naar de heilige van haar geboortedag, de martelares heilige Juliana van Nicomedia. Rond haar dertiende jaar gaat ze naar slot Königstein voor haar opvoeding. Op haar drieëntwintigste jaar is ze al weduwe van haar eerste echtgenoot Philips II graaf van Hanau-Minzenberg en heeft 3 kinderen.
Als regentes over het graafschap Hanau leert ze Willem van Nassau kennen, een loensende graaf, niet buitensporig kapitaalkrachtig. De 44-jarige Willem wil een mannelijk erfgenaam en ze trouwen, twintig jaar verschillend.
Na de eerste zoon Willem van Nassau (1533) brengt Juliana nog elf kinderen ter wereld. Ze sticht op Dillenburg een hofschool waar - tegen de gebruiken in - ook meisjes les krijgen.
Het echtpaar staat open voor de hervormingsplannen van Luther, met ernstige gevolgen. De keizer weigert titels en bezittingen over te dragen aan de 10-jarige zoon Willem tenzij zijn ouders afstand doen van de voogdij. Willem vertrekt naar het Roomse hof van Karel V en groeit uit tot een machtige hoveling en vertrouwensman van de keizer.
Willem is korte tijd raadgever van diens zoon koning Filips II van Spanje en de Nederlanden, totdat verwijdering ontstaat als gevolg van het repressieve beleid van Filips II. De separatistische strijd vanaf 1567 tegen den Coninck van Hispaengien, waarvan Willem het boegbeeld is, kost handenvol geld. Juliana beleent juwelen, tafelzilver en meubilair, later ook kostbare, met zilver en goud doorweven Nassause wandtapijten.
Ondanks de dood van haar zoon Adolf bij een veldtocht blijft Juliana haar andere zonen aanvuren de wrede Spaanse soldaten uit de Lage Landen te verjagen. Van haar zonen Lodewijk en Hendrik, die in 1574 bij Mook slag leveren tegen de Spanjaarden, verneemt ze nooit meer iets.
Tot op hoge ouderdom reist Juliana per muilezel of draagkoets naar haar kinderen en kleinkinderen. Ze overlijdt in 1580 op 74-jarige leeftijd, en laat honderdzestig nakomelingen na - de buitenechtelijke kleinkinderen niet meegerekend.
Op de pagina Juliana van Stolberg staan fragmenten uit een artikel van Thera Coppens over Juliana van Stolberg en de gelijkenis met de latere koningin Juliana, overgenomen van de site van het Historisch Toerisme Bureau].
Genoveva's zus Walburga
Gravin Walburga (of Walpurgis) von Wied Runkel is de zus van Genoveva von Wied Runkel. Zij trouwt in 1528 in Königstein met Ludwig von Stolberg, de 4 jaar jongere broer van Wolfgang Graf zu Stolberg und Wernigerode (1501), de echtgenoot van haar zus. Ludwig is geboren in 1505 en overlijdt in 1574 op een leeftijd van 69 jaren. Walburga overlijdt in 1578 en is begraven in Wertheim.
Opmerkingen bij Ludwig von Stolberg http://genealogy.euweb.cz/stolberg/stolberg2.html
Ludwig, Gf von Königstein und Diez, Hr zu Eppstein, Münzenberg und Breuberg 1528, Gf von und Hr zu Aigremont 1545, von Wertheim 1561,
kinderen
- Katharina, heiress of Wertheim, Breuberg, etc, +Wertheim 22.8.1598, bur there; 1m: 17.3.1549
- Michael III Gf von Wertheim und Breuberg (+14.3.1556); 2m: before 20.1.1566 Philipp Gf von Eberstein (*1523 +11.11.1589)
- Elisabeth, in Schleiden, +26.6.1612; 1m: 24.4.1560 Dietrich VI Gf von Manderscheid-Virneburg (*1538 +1.3.1593); 2m: ca 1594 Wilhelm Frhr von Criechingen, Herr zu Homburg (+1610)
- Anna, heiress of Rochefort, Wertheim, etc., *1531, +Breuber 2.9.1599, bur Wertheim; m.Königstein 2.9.1566 Gf Ludwig von Löwenstein-Wertheim (*17.2.1530 +13.3.1611)
Wolf Ernst von Stolberg (1546)
Wolf Ernst, Graf von Stolberg und Wernigerode , wikipedia, ook Wolfgang genoemd, is de zoon van Wolfgang Graf zu Stolberg (1501). Hij is geboren in 1546 in Stolberg. Met zijn partner Catharina Lappe, ook Katharina Laupe genoemd, een burgermeisje van buiten Wernigerode (vermoedelijk Halberstadt) en ca. 8 jaar jonger, krijgt hij zes kinderen, vermoedelijk allen in Wernigerode geboren:
- Ernst von Stolberg (ca. 1577 - ca. 1590). Hij overlijdt jong op ca. 13-jarige leeftijd.
- Hans von Stolberg (ca. 1579 - 1622). Hans is militair, treedt in het leger van de hertog van Braunschweig, en verliest beide beden bij een slag in Wiesloch in de zuidelijke Pfalz. Hij overlijdt na transport terug naar huis op ca. 43 jarige leeftijd, en laat geen kinderen na.
- Wolfgang von Stolberg (Wolf) (ca. 1581 - 1626). Wolf is secretaris van de graven van Wernigerode en nooit gehuwd. Hij wordt vermoord tijdens een overval als hij te paard buiten de stad verkeert en in een hinderlaag terecht komt. Hij overlijdt op ca. 45 jarige leeftijd en laat geen kinderen na.
- Maria von Stolberg (1583 - 1647). Ze huwt rond 1603 Georg Könnicke. Ze baart één zoon (Wolf Ernst) en vier dochters. Georg bezit het Freisasse (vrij grondbezit) Ellenstedt, 10 km ten noorden van Halberstadt.
- Anna von Stolberg (1586 -1657). Haar eerste man Johann Berendes (huwelijk 1606) en 12 kinderen overlijden in 1626 aan de pest. Met haar tweede echtgenoot Henrich Burchtorff krijgt ze twee kinderen.
- Magdalena Genovefa (Genua) von Stolberg (ca. 1589). Na een bewonderaar te hebben gehad in haar jeugd (Anton Rieche), huwt ze laat (1621) met Heinrich Jordan, kanselier in Wernigerode en later Halberstadt. Twee volwassen dochters zijn bekend. Genua leed aan beenschade die ze voor veel geld door een barbier liet oplappen.
Wolf Ernst overlijdt in 1606 in Wernigerode op een leeftijd van 59 jaren. Hij is de eerste Stolberg die wordt begraven in de Oberpfarrkirche St. Sylvester, nu St. Sylvestrikirche geheten, in Wernigerode; zijn voorouders liggen in Stolberg. Zijn partner Catharina Lappe blijft enige tijd in Wernigerode maar gaat ca. 1630 inwonen bij haar dochter Anna in Goslar. Zij overleeft haar partner met 28 jaar, ziet haar drie oudste zonen overlijden, en overlijdt zelf in Goslar op 80-jarige leeftijd (1634).
Regent en diplomaat
Wolfs vader is vroeg gestorven; daarom regeert Wolf Ernst het Stolbergse land al sedert 1570, eerst alleen maar later met zijn ooms. In 1587 blijft hij, door een deling van de bezitten onder zijn broers, alleen over met het graafschap Wernigerode.
Hij ontwikkelt zich tot kundige regent en diplomaat. Hij wordt vertrouwensman van de Kurfürst (keurvorst) van Brandenburg, die hem vraagt hem te vertegenwoordigen bij allerlei staatsaangelegenheden, zoals bij de Reichstag (Rijksdag) van Regensburg (1596) en aan het Deense hof. In Kopenhagen maakt hij namens de keurvorst de festiviteiten mee ter gelegenheid van de kroning van de Deense koning Christian IV (1596).
Van 1589 tot 1593 is hij stadhouder en Hofrichter, een soort opperste rechter in Wolfenbüttel. Hij doet dit in de plaats van -en in opdracht van- hertog Heinrich Julius von Braunschweig-Lüneburg (1564), in het Nederlands Brunswijk genoemd. Het is een interim job; de hertog is namelijk tijdelijk beschäftigt in zijn hoedanigheid van bischop van Halberstadt. Een andere voorouder, Heinrich Huber (1557), een Zwitserse huursoldaat treedt rond 1600 ook in dienst van dezelfde hertog.
Blijvende roem zal hij echter verwerven door de oprichting van een bibliotheek in het slot Wernigerode. Nadat het slot is herbouwd en verrijkt met een lusthof laat Wolf Ernst boeken aanschaffen op zijn lievelingsonderwerpen geschiedenis, aardrijkskunde, muziek maar ook op het gebied van filosofie, kunst en wetenschap. De collectie omvat nu meer dan 100.000 volumes.
Bij het speuren naar de achtergronden van Wolf Ernst springen de superlatieven van het papier. Hij was niet alleen een betekenisvolle regent en diplomaat van zijn tijd, een hoogstaande kunsten en wetenschap lievende, zijn tijd vooruit zijnde verbindende persoonlijkheid met grote sociale aanleg maar ook een meesterjager. Waar niet of nauwelijks over gerept wordt is zijn ongehuwde relatie met Catharina Lappe, die verder op deze pagina beschreven wordt.
De LAT-relatie van Wolf en Catharina
Wolf Ernst von Stolberg houdt er 30 jaar lang, tot zijn dood, een openlijke ongetrouwde relatie op na met Catharina Lappe; ze kennen elkaar vanaf zijn 29e jaar; zij is dan 21 of 22 jaar oud. De relatie is voor die tijd zeer afkeurenswaardig, temeer omdat ze zes kinderen verwekken die de graaf erkent, zijn achternaam geeft, en openlijk betrekt aan het hof.
Catharina is van lagere afkomst, maar komt wel uit een burgerlijke familie. Er zijn geen acten gevonden; vermoedelijk komt ze uit Halberstadt of Salzliebenhall (nu Salzgitter). Tot een huwelijk met de linkerhand komt het niet; een morganatisch huwelijk dat vaak in zulke situaties gesloten wordt.
De relatie wordt vanaf eind 17e eeuw vakkundig totgeschwiegen, vooral door toedoen van het Pietisme, een strenge vroomheid predikende Lutherse beweging die dan opgeld doet. Ook de archieven, voornamelijk in Wernigerode, blijven voor dit onderwerp gesloten. In biografieën van Wolf Ernst die doorgaans zeer positief zijn wordt met geen enkel woord gerept over deze verhouding.
Romantisch Germaans eerherstel
Pas in 1942 is de tijdgeest rijp voor Rudolf Bornemann om een artikel te publiceren dat openlijk ingaat op de menselijke en waardige aspecten van deze relatie. Het leest als een Wiedergutmachung en Bornemamnn besluit zijn artikel als volgt.
- Wir wünschen selbst, dermaleinst von den Nachfahren gerecht beurteilt zu werden. Dann haben wir aber auch selbst die Plicht, unseren Vorfahren gegenüber geschichtliche Gerechtigkeit walten zu lassen!
Bornemann levert in zijn Forschung veel relevante feiten over de relatie en hun kinderen, elders verwerkt, maar verliest zich soms in (licht seksistisch) Germaanse nostalgische romantiek. Hij beredeneert dat Catharina van uitzonderlijke schoonheid moet zijn geweest en behept met een sterke persoonlijkheid; hoe kan het anders dat een eenvoudige vrouw zo lang een relatie doet standhouden met een hoogstaande graaf? Zij moet hem wel bezaubert hebben!
Hij heeft ook Catharina's handschrift en dat van haar kinderen grafologisch laten onderzoeken door een wissenschaftlich geprüften Graphologin Frau von Kugelgen. Hier verliest de auteur mij geheel. Het handschrift bewijst Sauberheit, Klarheit und Schönheit, Wirklichheittsinn, Vitalität, Tatendrang en uneingeengten Lebensraum und Naturfreude. De feiten wijzen in ieder geval wel op een sterke persoonlijkheid; Catharina nodigt hoogstpersoonlijk hooggeplaatste mensen uit voor de doopplechtigheid van haar jongste (onwettige) dochter.
Ook Wolfs handschrift is onder de loep genomen; er blijkt een warme gevoelsmens te schuilen in de graaf; Man muss den Schreiber des Briefes auffassen als ein vollblutig leidenschaftlichen Menschen, bei dem alles, was das Gemüt betrifft, eine grosse Rolle spielt.
Vrouwelijke trekje worden geïnterpreteerd als kunstzinnig; Eine Beimisschung von Feminität last sich nicht leugnen, und dies bewirft, dass er künstlerische Talente besitzt. En het gaat maar door; mahlerische Begabung, ausgeprägtes Stilgefühl. Dit is allemaal blijkbaar combineerbaar met zijn directheid en recht door zee mentaliteit: Er geht ohne Umwege, und ohne sich zertreuen zu lassen auf das Ziel zu.
Los van de speculatieve dromerij van Rudolf Bornemmann, zijn de meeste op deze pagina opgetekende wederwaardigheden van het echtpaar en hun kinderen wel gebaseerd op het feitenmateriaal dat Bornemann heeft kunnen achterhalen en verwerkt in zijn artikel.
Schijnhuwelijk met een vertrouweling
![](/images/thumb/Slot_wernigerode.jpg/525px-Slot_wernigerode.jpg)
Er zijn aanwijzigingen dat de graaf eigenlijk voor een standesgemas huwelijk ging, en dat dat op niets uitliep. Twee gestrande huwelijksaanzoeken zijn bekend; die met Barbara, prinses van Württemberg en weduwe Waldeck, en met een vorstin von Kirchberg. Het niet geheel betrouwbare en slecht leesbare Burchtorffichen Familien und Hausbuch, gebaseerd op overleveringen, meldt dat Catharina en Wolf Ernst toch getrouwd zijn geweest en daarna weer gescheiden, maar dat is niet aannemelijk.
Hoe dat ook; de relatie van de graaf met Catharina Lappe duurde voort tot zijn dood. Terwijl vader Wolf in het kasteel Wernigerode verblijft, voedt Catharina haar kinderen op in het adellijk hof aan de Oberengengasse 12 in het stadje Wernigerode,
Als Wolf Ernst voor een tijd naar Wolfenbüttel verhuist, trouwt Catharina in 1589 met Gabriël Homburg, een vertrouwensman van de graaf. Het is een schijnhuwelijk waarmee Catharina formele standing en (indirect) rechten verwerft. Vrouwen waren in die tijd niet rechts- und geschaftsfahig (rechts- of zakelijk bevoegd). Daarnaast was Wolf Ernst verplicht het grootste deel van zijn tijd in Wolfenbüttel te resideren, in een dienstwoning kleiner en minder comfortabel dan het hof in Wernigerode.
Ook kende het hof een lastig persoon Hans Von Der Heide, vorige eigenaar van het hof aan de Oberengengasse 12 die zich onvrijwillig van het hof had laten verdringen. Hij zou wellicht in afwezigheid van de graaf wel eens lastig kunnen worden, omstandigheden die noopten tot versteviging van de positie van Catharina.
Het huwelijk met Homburg was pure schijn; Catharina bleef na het trouwen de relatie onderhouden met de graaf en kreeg geen kinderen meer. Homburg was niet alleen vertrouwensman maar ook stroman van de graaf en regelde de financiën voor Catharina en de kinderen. Uit de stukken blijkt dat het Homburg ook financiële voordelen oplleverde. De huwelijksacte is verdwenen.
De zorg voor Catharina
![](/images/thumb/Harburgberg.jpg/325px-Harburgberg.jpg)
Geliefden werden in het algemeen wel geaccepteerd aan het hof, maar waren praktisch vogelvrij als de man eerder overleed, het geval bij Wolf Ernst. Een ongetrouwde vrouw kon op weinig meer rekenen; rechteloos, zonder bezittingen, een mogelijke speelbal van de wraak of afrekening van de zijde van de officiële familie, en kansloos in de rechtbank.
Catharina was echter Bis zum Tode reich beschenkt door Wolf Ernst. Hij had het goed geregeld tijdens zijn leven. Hij schonk haar gedurende 20 jaar geld en goederen zoals het adellijke hof in Wernigerode (in 1588) met alle rechten en pertinenties, een grote schenking van 2000 Reichstaler in 1591, tweemaal zijn jaarsalaris als stadhouder, waarvan een deel gereserveerd was voor zijn kinderen om bij hun huwelijk uitgekeerd te krijgen. Daarnaast huizen, hoven en zelfs een berg; de Harburgberg.
De schenkingen kwamen uit het huisvermogen van de Stolbergs, maar ook uit zijn inkomsten als stadhouder ad interim. Verwonderlijk als je bedenkt dat de financiële situatie van Wolf Ernst gespannen was, en allengs verslechterde.
Als Wolf Ernst in 1606 overlijdt blijft Catharina in Wernigerode wonen. Alleen haar jongste dochter Genua blijft nog in huis bij haar moeder wonen tot deze in 1621 huwt met de Grafischen Kanzler Jordan. Onenigheid over de bruidsschat vertroebelt de relatie met haar schoonzoon, maar die wordt klaarblijkelijk weer gerepareerd.
Als in 1626 haar zoon Wolf plots overlijdt en in 1630 haar schoonzoon Jordan overgaat naar het katholieke geloof, en kanselier in Halberstadt wordt, vallen twee belangrijke mannelijke steunen voor Catharina weg. Van haar wettige man Homburg is sinds Wolf Ernsts overlijden niets meer vernomen; het vermoeden is dat hij in 1615 of kort daarna ook is gestorven. Catharina Lappe gaat ca. 1630 inwonen bij haar dochter Anna in Goslar en overlijdt daar op 80-jarige leeftijd (1634). Zij overleeft haar partner met 28 jaar.
Teloorgang van een dynastie
Echt voorspoedig is deze tak van de Stolbergs niet. De dynastie raakt in grote financiële problemen door verkeerde investeringen in de mijnbouw. Ook sterven de takken uit van zowel Wolf Ernst als zijn broers Johann en Heinrich. Geen van hen produceert wettige mannelijke opvolgers. De bezittingen Wernigerode, Stolberg en Hohenstein gaan over in andere handen; neven en ooms.
Anna von Stolberg (1586)
Anna von Stolberg, dochter van Wolf Ernst Graf von Stolberg (1546) en Catharina Lappe, is geboren in 1586 in Wernigerode.
Zij is officieel een bastaard want niet geboren uit een wettig huwelijk. Haar vader erkent echter de kinderen en laat ze delen in de erfenis.
Anna huwt haar eerste man Johann Berendes in 1606, als ze ca. 20 jaar oud is. Johann is medisch dokter, kanunnik en senior van het stift St. Simonis et Judae te Goslar. Het huwelijksfeest vindt plaats in het huis van burgemeester Buelmann aan de markt in Wernigerode.
Aan de huidige graaf Johann vraagt Anna’s stiefvader Gabriël Homburg, of deze Wildbrett (wildgebraad) wil aanvoeren. Anna en Johann krijgen 12 kinderen.
Weggevaagd door de plaag
![](/images/thumb/Paul_F%C3%BCrst%2C_Der_Doctor_Schnabel_von_Rom_%28Holl%C3%A4nder_version%29.jpg/400px-Paul_F%C3%BCrst%2C_Der_Doctor_Schnabel_von_Rom_%28Holl%C3%A4nder_version%29.jpg)
Met kerstmis 1626 wordt het gezin getroffen door de pest. De meeste slachtoffers van de Zwarte Dood vallen tijdens de epidemieën van de late middeleeuwen. Het is niet bewezen maar algemeen wordt verondersteld dat het ging om de pest, een bacteriële infectie die wordt overgebracht door zwarte ratten en rattenvlooien. Europa wordt in de veertiende eeuw hard getroffen; in een paar jaar tijd sterft meer dan een kwart van de Europeanen aan de builenpest en andere pestvormen.
Deze epidemieën hadden een dramatisch effect op de Europese bevolking en ontwrichtte de maatschappij. De snelle besmetting is niet geheel verklaarbaar door ratten en vlooien; mogelijk schaarde men ook andere besmettelijke ziekten, zoals tyfus, onder de noemer pestilentie.
De pest in diverse vormen, zoals builenpest en longpest, blijft daarna nog lang de kop opsteken maar eist relatief minder slachtoffers. Tot het einde van de 17e eeuw worden steden met een zekere regelmaat van 5 tot 10 jaar getroffen.
De vanzelfsprekende kennis die we nu genieten over bacteriën en infectieziekten was onze voorouders nog niet gegund, getuige een Pestbeschryving van Paulus Barbette (Amsterdam 1658):
- De Pest is een onbegrijpelijcke sieckte, schijnende te komen uyt een geestige en besmettelijcke damp, die de vastigheydt des bloets schielijck los kan maken, om het herte van zijn kracht en leven te berooven’
Rond Kerst 1626 overlijden alle 12 kinderen en de echtgenoot van Anna von Stolberg aan de pest. Hoewel ook ziek geworden herstelt Anna en krabbelt ze weer op.
Haar man en kinderen zijn late slachtoffers van de pest. De ziekte slaat voor het laatst toe in West-Europa omstreeks 1665 en verdwijnt als bij klokslag, vooralsnog een raadsel. Dat de pest in haar verwoestende werking rangen en standen negeert, en dus ook deze familie van hoog aanzien treft bewijst des te meer het spreekwoord
- Jong of oud, arm of rijk, voor de pest is iedereen gelijk.
Anna herneemt haar leven en hertrouwt
Een kort jaar na het overlijden van haar gehele gezin aan de pest hertrouwt Anna. Ze treedt 12 November 1627 in het huwelijk met de 17 jaar jongere Henrich Burchtorff (1603, Lamspringe) in Goslar. Henrich komt ook voor onder de naam Henrikus Borchtorff, en stamt uit een landadelgeslacht. Hij is de zoon van Jonas Burchtorff en Margaretha Wirsch.
Het is een opmerkelijke stap; een 23-jarige man die met een weduwe van 40 trouwt, die ook nog haar gehele gezin verloren heeft. Opmerkelijk vanuit beide partners bekeken. Anna was in goeden doen, vooral na de dood van haar broers. Ze is bijvoorbeeld bezitster van het goed Reddeber bij Wernigerode. De Burchtorffs waren echer ook in goeden doen als familie van landedelen met bezittingen. Geld zal dus vermoedelijk geen rol gespeeld hebben.
Het Burchtorffichen Familien und Hausbuch meldt dat beide echtelieden zeer vroom waren en 30 jaar in harmonie hebben geleefd. Wellicht dat het geloof hen bond, wellicht ook gedeelde ervaringen; van Henrich staat vast dat hij, net zoals Anna, ziek werd toen de pest woedde en overleefde.
Anna von Stolberg en Henrich Burchtorff krijgen twee kinderen, waarvan Heinrich zeker, en Margaretha vermoedelijk in Winzenburg zijn geboren, waar hun vader Amtsmann was:
- Margaretha Elisabeth Burchtorff (1628-1669). 1e huwelijk (1648); Johann Bogt, Zweedse Kriegssecretär , later Fürstlicher Braunschweig Lüneburgischer Amtmann in Brunstein. 2e huwelijk: Andreas Bornemann, keizerlijke luitenant en later Hauptmann van graafschap Hohnstein. Of dit zijn eigen voorvader is laat de auteur Bornemann onbeantwoord. Margaretha sterft bij de geboorte van haar laatste dochter in 1699.
- Heinrich Albrecht Burchtorff (1631). Eerste huwelijk (1653) met Anna Margaretha Hagen, tweede huwelijk (1691) met Anna Margrete von Uslar.
In de protestantse kerk van Harbarnsen bij Hildesheim bestaat een reliëf met de namen van beide echtgenoten, op deze pagina afgebeeld. Het reliëf oogt modern, verkeert in goede staat, en beeldt de Heilige Drie-eenheid uit. De inscriptie onderaan leest:
- Gelobet sey die Heylige Dreifaltigkeit von Nun an bis in Ewigkeit
- Henricus Burchtorff
- Anna V. Stolberg
- Anno 1648
In 1648 heeft Henrich Burchtorff deze kerk laten bouwen. Hij is dan pandhouder en gerichtsheer van Harbarnsen. Vermoedelijk is het reliëf dus een gedenksteen.
De beide wapens van de families zijn ook afgebeeld. Rechtsonder het kenmerkende hert van de Stolbergs en linksonder het Burchtorffwapen. Dit laatste gebeitelde wapen is onderscheidend voor een andere tak van het geslacht Burchtorff, namelijk uit het zuidelijke Beieren.
Het wapen beeldt twee zodanig gekruiste dierenbenen uit, respectievelijk van een hert en een paard, dat hun voeten een Sint Andreaskruis vormen. In de archieven is er weinig verband getroffen tussen de noordelijke en zuidelijke families, maar ze zijn klaarblijkelijk wel verwant.
Anna von Stolberg en haar tweede echtgenoot overlijden kort na elkaar in 1657 in Goslar. Anna sterft als ze 71 jaar oud is, drie weken nadat haar echtgenoot haar voorgegaan is, 54 jaar oud. De echtelieden Burchtorff-von Stolberg worden begraven onder de grote kroon in de Stiftskerk te Goslar, die ca. 1820 werd afgebroken.
Op Anna's grafzerk bevond zich het door haar en haar broers en zusters gevoerde gewijzigde Stolbergwapen: een in vieren doorsneden vlak met bovenin een half afgebeeld uitkomend hert, springend in plaats van stappend zoals in het klassieke Stolbergwapen, en onderin één forel in plaats van twee, zoals het oude wapen. Het helmteken was een pauwenstaart. Dit wapen komt ook voor op het een reliëf van Stolberg -Burchtorff in de protestantse kerk van Harbarnsen bij Hildesheim.
Heinrich der Amtmann
Henrich Burchtorff, studeerde te Hildesheim en Giessen (1616) en was assistent van zijn vader in het Amt Lamspringe. Zijn loopbaan:
- Amtmann te Winzenburg (1626— 1631)
- Inspektor van het Amt Lutter am Barenberge (1644)
- Keurvorstelijk Keuls Oberamtmann in het stift Hildesheim (1649)
- Brunswijk-Luneburgs Oberinspektor van het Salzwerk Liebenhall
- Kanunnik en senior van het stift St. Simonis et Judae te Goslar
- Erf- en gerichtsheer van de goederen Kleps (bij Maagdenburg) en Hönze
- Pandhouder en gerichtsheer van Harbarnsen
Broer Hans de militair
![](/images/thumb/Kristian_IV_av_Danmark%2C_malning_av_Pieter_Isaacsz_1611-1616.jpg/350px-Kristian_IV_av_Danmark%2C_malning_av_Pieter_Isaacsz_1611-1616.jpg)
Hans von Stolberg (1579) is de tweede zoon van Wolf Ernst von Stolberg. Zijn oudste broer Ernst overlijdt jong op ca. 13-jarige leeftijd.
Hans geniet lager onderwijs in Braunsweich, onder andere in Singen und Flötenspiel, en keert in 1589 als 10-jarige terug naar het hof in Wernigerode. Van Hans verwachtte zijn vader de graaf veel; geprivilegieerd gaat hij na privaatonderwijs te hebben genoten als 16-jarige in 1595 studeren aan de Universiteit van Leipzig, voor die tijd een normale leeftijd.
In 1596 neemt vader Wolf Ernst zijn zoon mee naar Kopenhagen om de kroning van de koning Christian IV van Denemarken en Noorwegen bij te wonen. De graaf windt geen doekjes om de deelname van zijn onwettige zoon; Hans zit als ca. 17-jarige officieel in de zwaar opgetuigde delegatie.
Graf Wolf Ernst schrijft aan zijn partner Catharina op zijn terugreis uit Rostock dat hij nog een goed onderkomen zoekt voor zijn zoon, maar dat hij anders gewoon mee naar huis komt. Dergelijke reisjes vormden in die tijd essentiële onderdelen van de Ausbildung van jonge edelen uit die tijd; Wolf Ernst weet dat uit eigen ervaring.
Op voorspraak van zijn vader treedt Hans als hij ca. 22 jaar oud is (1601) in dienst van generaal Arndt von Usheim die gevraagd wordt hem mee te nemen naar een Hongaarse veldtocht. Zijn vader zorgt voor een volledige uitrusting met paard. Usheim antwoordt dat hij welkom is, maar het zou appreciëren als hij enkele paarden meer zou meenemen.
Pas in 1607 horen we weer van Hans von Stolberg, nadat hij terug is gekeerd voor de begrafenis van zijn vader. Hij is waarschijnlijk de voorgaande jaren in vreemde krijgsmacht gebleven. Hij vraagt zijn oom Johann, na de dood van zijn broer regerend vorst en Graf zu Stolberg, om het profijt over de lenen van zijn vader voort te laten duren. De kinderen Stolberg hebben blijkbaar tijdens het leven van hun vader kunnen genieten van de Zehnten; de 10% opbrengsten van de lenen die hun vader aan ondergeschikte leenmannen in leen gaf volgens het feodale leenstelsel.
Hans wil voortzetting van deze praktijk en baseert zich op een overeenkomst. Zo zeker van zijn zaak is hij niet omdat hij Graf Johann vraagt een beslissing terzake niet verder te vertragen maar definitief en duidelijk een uitspraak te doen zelfs voor zover hij al negatief heeft beschikt, dan toch deze beschikkingen ongedaan te maken.
Dit verzoek ontlokt een weinig sympathiek antwoord van Graf Johann zu Stolberg. Hij ontkent van een dergelijke overeenkomst te weten en verzoekt Hans om deze te overleggen. Er zijn aanwijzingen dat de overeenkomst is opgedoken, maar gefrustreerd door tegenwerking telt Hans zijn knopen en treedt in 1609 in dienst van de hertog von Braunschweig als ‘’Kammerjunker’’; hij begeleidt de hertog op zijn vele reizen.
Rond deze tijd is Hans vermoedelijk getrouwd maar er zijn geen kinderen bekend; ook is onbekend wie zijn vrouw is . Als ze bestond dan was ze in ieder geval al een stuk eerder overleden dan Hans, mogelijk een reden om wederom in krijgsdienst te gaan. In 1619 schrijft hij de burgemeester van Wernigerode dat hij met Fremden Leute in de stad is maar urgent moet doorreizen naar Stolberg. Daar leent hij als Rittmeister 300 Reichstaler van de vigerende Graf Wolf Georg zu Stolberg, vermoedelijk voor een nieuwe wapenuitrusting. Hij is nu namelijk in krijgsdienst van Christian van Braunschweig en maakt veldtochten mee tot ver in de zuidelijke Pfalz. Met deze Christian, bijgenaamd de dolle hertog, heeft ook een andere voorvader, Heinrich Huber te maken gehad.
Tijdens de veldslagen rond Mingolsheim in de Pfalz in Zuid-Duitsland (1622) verliest Hans bij het plaatsje Wiesloch beide benen, ondanks het feit dat zijn leger een overwinning behaalt op de (katholieke) graaf Tilly, Brabants generaal in Duitse dienst. Deze slag (Youtube filmpje) vond plaats gedurende de Dertigjarige Oorlog (1618–1648), een grootschalig conflict waar de meeste Europese mogendheden bij betrokken waren.
De Dertigjarige Oorlog staat geboekstaafd als de meest wrede oorlog van vóór de Eerste Wereldoorlog en was de culminatie van spanningen tussen katholieke en gereformeerde staten in Europa. De heerschappij van het katholieke Spanje en Oostenrijk in Noord-Europa werd ermee voorgoed doorbroken. Niet voor niets loopt het einde van de oorlog synchroon met die van onze Tachtigjarige Oorlog.
Hans von Stolberg maakt dat niet meer mee; hij overlijdt na transport naar Halberstadt aan zijn zware verwondingen op ca. 43 jarige leeftijd. Zijn moeder houdt hier een uitkering aan over, mede een feit op grond waarvan men vermoedt dat zijn vrouw al overleden is.
Broer Wolf de secretaris - diplomaat
De derde zoon Wolfgang (1581) noemt zichzelf Wolf en gaat zo verder het leven door. Bekend is dat hij, net als zijn ca. 2 jaar oudere broer Hans, een goede opvoeding heeft genoten. als hij 19 jaar oud is (1600) haalt hij zijn bul aan de universiteit van Helmstedt. Weinig van zijn jeugd is bekend, anders dan een grappig briefje waarin hij zijn vader, in zeer correct handschrift, verzoekt om een Jahrmarkt, waarschijnlijk geld om daar iets te kopen.
Na de dood van zijn vader wordt hij Kammer Secretario en geheimen Rath voor de opvolger van zijn vader, de heersende vorst van Wernigerode. De functie hield meer in dan alleen secretarieel werk; het was een goedbetaalde vertrouwenspositie. Wolf moet bijvoorbeeld in opdracht van de graaf onderhandelingen voeren met Wallenstein.
Wolf behoudt zijn baan onder drie opvolgers van zijn vader; de heersende vorsten van Wernigerode, opvallend voor een bastaardzoon. Wellicht had hij de diplomatieke gaven van zijn vader geërfd.
In 1626 loopt Wolf tijdens een reis in een hinderlaag en wordt vermoord. Hij is met zijn zwager te paard op weg van Wernigerode naar Goslar om daar een kostuum te kopen. Reizen tijdens de Dertigjarige Oorlog was niet zonder risico's. De omgeving van Goslar was bovendien onveilig nadat Christian von Braunschwieg de Jongere een Kleinkrieg beginnen is tegen Goslar.
Christian von Braunschwieg wil het vrije, en door zijn buren ongeliefde, Goslar dwingen zich aan te sluiten bij de Unie van Staten in de oorlog, en schuwt geen enkel middel daarbij, zoals het inzetten van hinderlagen. Het is dezelfde Christian van Braunschweig, bijgenaamd de dolle hertog in wiens dienst Wolfs broer Hans omkomt en waarmee een andere voorvader, Heinrich Huber te maken heeft gehad.
Wolf rijdt voorop en wordt dodelijk getroffen door een kogel. Hij valt van zijn paard en wordt bis auf die Haut ausgeplündert. Zijn bijrijder wordt echter vrijgelaten. Wolfs lichaam wordt tijdelijk overgebracht naar de kerk in Schwelecke, vlak boven Bad Harzburg, en daarna teruggebracht maar Wernigerode. Hij wordt maar 45 jaar oud en schijnt ongetrouwd te zijn geweest. De lenen van Wolf en daarvoor Hans gaan over naar hun drie zusters von Stolberg.
Heinrich Albrecht Burchtorff (1631)
Heinrich Albrecht Burchtorff, zoon van Henrich Burchtorff en Anna von Stolberg (1586), is geboren in 1631in Winzenburg. Met zijn zus deelt hij de omvangrijke erfenis van hun ouders, inclusief die van haar grootmoeder Anna van Stolberg. daar zitten goeden bij als Klepps bij Magdeburg.
Als 22-jarige (1653) huwt Heinrich Albrecht Burchtorff zijn eerste vrouw Anna Margaretha Hagen. Anna Margaretha is geboren in 1636 in Halberstadt, en is de jongste dochter van Heinrich Richard Hagen en Gertrud Grunefeld. Heinrich Richard Hagen is Kurbrandenburgischen Vizekanzler des Fürstentums Halberstadt en Kanzlers der Äbtissin zu Quedlinburg. Zij krijgen 12 kinderen, zes zonen en zes dochters. In de archieven is slechts van de vier volgende kinderen iets terug te vinden:
- Ann Sophia Burchtorff (1654, Northeim, Niedersachsen). Ze huwt Johann Werner Berckelman.
- Catharina Elisabeth Burchtorff (1659)
- Maria Helena Burchtorff (1667, Goslar - 1740)
- Anthon Ulrich Burchtorff (1672 - 1736), Oberamtmann en drost van Gandersheim, huwt in 1696 Juliana Brandes (1678) . Hij is begraven in het familiegraf in Hachenhausen dat hij zelf liet bouwen.
Nadat Anna Margareth overlijdt, 54 jaar oud (1690, Goslar), hertrouwt Heinrich in 1691 met Anna Margrete von Uslar. er is één kind bekend. Heinrich Albrecht Burchtorff overlijdt in 1697 in Goslar op een leeftijd van 66 jaren.
Heinrich Albrecht Burchtorff studeerde te Bockeln (1642), Leipzig (1645), Helmstedt (1647), Leiden en Utrecht (1649), Zijn carriere verloopt als volgt:
- Amtmann te Imbshausen (Hannover) (1653)
- Inspektor van het Amt Brunstein (1660—1667)
- Na pacht in 1667 inspektor van de ambten Vogtsberg en Lutter am Barenberge; Amtmann aldaar (1672)
- Hoogvorstelijk Brunswijk- Luneburgs Hof-, Kammer- en Klosterrat te Wolfenbüttel, kanunnik
- Sedert 1667 deken van het (evangelisch-lutherse) keizerlijke vrije exempt-stift St. Simonis et Judae te Goslar
- Erf- en gerichtsheer van het goed Hönze
- Pandhouder en gerichtsheer van het goed Harbarnsen.
Catharina Elisabeth Burchtorff (1659)
Catharina Elisabeth Burchtorff, dochter van Heinrich Albrecht Burchtorff (1631) is geboren in 1659. Zij huwt de bijna 20 jaar jongere Leonard von Döhren, geboren tussen 1640 en 1641. De familienaam Döhren komt ook voor als Doren of Dorne. Kinderen van Catharina en Leonard:
- Georg Friedrich von Döhren (1684)
- Sophie Marie von Döhren.
- Raban Christoffer von Döhren (1695 - 1720)
Leonard von Döhrens heeft een militaire-ambtelijke loopbaan. Van 1683 tot 1684 is hij Amtmann te Lemförde. In de oorlog tegen de Turken is hij Kriegskommissar bij de Hannoverse prins Maximiliaan (van 1685 tot 1887). Hij wordt daarna Oberkommissar in Osnabrück, en van 1694 tot zijn overlijden Keurvorstelijk Oberamtmann te Diepholz.
Leonard sterft op 61-jarige leeftijd (1702) in Northeim. Zijn moeilijk leesbare begraafakte duidt op complicaties na nierfalen. Terwijl hij met zijn zwager Rittmeister Ruhmann op bezoek is bij het Stift St. Blasi beginnen de problemen:
- undt weil er grosse Noth hatte von Blasen und Nihren Steine fihl er dieser weg in krankheit und starb auf besagtem Stifte den 9. Martii des abends umb 6 uhr wurde gegen erlegung von 50 thlrn in die kirch S. Sixti begraben vorm niedrigen altarn nicht wheit vom armen kasten, seines alters 61 jahr.
Catharina Burchtorff overlijdt 26 jaar na haar man in Diepholz op een leeftijd van 68 jaren (1728). Haar grafzerk is bewaard gebleven en staat opgesteld in de poort van het Amtsgericht te Diepholz. Het opschrift leest:
CATARINE ELISABET BURCHTORFFEN,
WEILAND OBERAMBTMAN VON DÖHREN ALL HIEZU DIEPHOLTZ HINTERLASSENE WITTWE GEBOHREN Ao: 1659. D : 10 7BRIS GESTORB. Ao: 1728. D. 6. AUG. IHRER ALTERS 69. JAHR WENIGER 5 WOCHENN. |
Onder dezelfde steen rust ook haar zoon Raban Christoffer von Döhren, die op jonge leeftijd (25) en eerder dan haar moeder overlijdt als adjudant van de Wentischen Dragonder Regiments in 1720. De zerk vertoont het Von Döhrenwapen; het anker is herkenbaar, de leeuw is weggekapt.
Georg Friedrich von Döhren (1684)
Georg Friedrich von Döhren, zoon van Catharina Elisabeth Burchtorff (1659), is geboren in 1684 in Wunstorf en gedoopt in Lemförde. Hij huwt Rosine Elisabeth Dorothea Menten in 1713 in Goslar, in het huis van de bruid, ingeschreven in Marktkirche. Rosine Elisabeth Dorothea is van 1694 en uit Walkenried. Zij is de dochter van Cristoph Menten en Dorothea Hedwig Berckelmann. De volgende kinderen zijn bekend, geboren in Zwischenahn:
- Johan Anthon von Döhren (1714)
- Ludwig Christoph von Döhren (1715)
- Elisabeth Dorothee Friederick von Döhren (1716 - 1737, Isenhagen)
- Raban Werner Friedrich von Döhren (1721)
Volgens onbevestigde overlevering overlijdt Rosine Elisabeth Dorothea Menten in Celle ca. 1730 al ze 35 jaar oud is. Haar man overlijdt 10 jaar later in 1740 in Isenhagen op een leeftijd van 55 jaren; Hij is begraven in de Kloosterkerk aldaar. De historicus Wimersma Greidanus fourneert meer gegevens over het echtpaar von Döhren - Menten in De Nederlandsche Leeuw vol. 98 (1981):
- Georg Friedrich van Döhren is communicant van de evangelisch-lutherse kerk te Diepholz in 1703, als „Diepholtensis" student te Helmstedt 27 febr. 1705, keurvorstelijk Brunswijk- Luneburgs Ambtsvoigt in het graafschap Oldenburg en Delmenhorst te Zwischenahn (vermeld 1713-— 1725), koninklijk Grootbrittannisch-Hannovers en keurvorstelijk Brunswijk-Luneburgs Amtmann (praefectus) te Isenhagen (vermeld 1729—1740),
- Zijn doopakte is niet bekend doordat de kerkboeken van Lemförde verloren gingen. De geboortedatum blijkt uit de tekst van zijn grafzerk in de kerk van het klooster Isenhagen (bij Hankensbüttel ten noorden van Braunschweig). De zerk is thans voor het grootste gedeelte door kerkbanken bedekt, maar de volledige tekst is ter plaatse bekend. Volgens deze gegevens moet het wapen Von Döhren op de zerk afgebeeld zijn. In de nabijheid ligt de wel volledig zichtbare grafsteen van Georg Friedrich's dochter Elisabeth Dorotheen Friedericken von Döhren die te Zwischenahn op 2 sept. 1716 gedoopt was en te Isenhagen overleed op 16 juli 1737. Deze zerk vertoont eveneens het wapen Von Döhren: doorsneden met een versmalde dwarsbalk, I (in blauw) een gaande leeuw, I I (in rood) een anker; helmteken: een uitkomende leeuw (schildkleuren volgens Heinrich von Döhren, Die verschiedenen Geschlechter von Döhren, getypte particuliere uitgave, Bamberg 1944).
Raban Werner Friedrich von Döhren (1721)
Raban Werner Friedrich von Döhren, zoon van Georg Friedrich von Döhren (1684) is geboren in 1721 en gedoopt in Zwischenahn, Duitsland. Zijn voornaam wordt ook geschreven als Frederik Warnart Raban.
Hij is vermoedelijk voor zijn trouwen naar Oldenzaal verhuisd. Hij huwt Barbara Johanna Ruhlein ergens tussen 1750 en 1754. Barbara is geboren in 1727, dochter van Hendrik Wolfgang Ruhlein, ontvanger der convoyen en licenten te Oldenzaal, en Elsabe Klopenborg (Kloppenburg). Er is maar één kind bekend:
- Henrietta Rosina Dorothea von Döhren, geboren in 1754 in Oldenzaal. Zij trouwt Jurriaan Engelbert (Juriaan) Stork (1737).
Het vermoeden is dat moeder Barbara Johanna Ruhlein tijdens of kort na de geboorte streft. Ze is dan 26 jaar of ouder.
Bij de doop van Raban Werner Friedrich von Döhren is Heinrich Werner Berckelman getuige, zoon van zijn oudtante Anna Sophia Burchtorff en haar echtgenoot Johann Werner Berckelman. Raban von Döhren overlijdt in 1765 in Osterode op een leeftijd van 43 jaren. Hij is begraven in de St. Johannis Gruft (Todtenkirche, St. Aegidien).
De weinig voorkomende naam Raban is afgeleid van 'Hraban' dat raaf betekent in Oud-Germaans. In de Germaanse mythologie heeft de god Odin of Wodan twee raven op zijn schouder; de ene is Hugin (= denker) en de ander Munin (= gedachtenis): zij komen alles wat ze gezien hebben vertellen. In Fries leeft de raaf voort in de namen Roan en Ronne.
Raban von Döhren is militair en staat vooral bekend als majoor in dienst van Hannover. Na een militaire loopbaan wordt hij op ca. 43-jharige leeftijd Amtmann in Osterode. Zijn loopbaan in het kort:
- 1757: seconde lieutenant Hannover Jagercorps te Ratzeburg
- 1760: premier luitenant
- 1761: capitan in het garnizoensregiment Von Schultz (tot 1763)
- 1764: Hauptmann te Osterode.