Swertz-Verlinden
| Over Jans enige en jongere broer die altijd al politieman wilde worden. Hij klimt op in het Utrechtse politieapparaat en wordt hoofdinspecteur. Over zijn bonhomie en nooit zeggen ik ben ik. | De vele anekdotes tijdens zijn loopbaan, van de Chinese kok die na een moord van het dak springt, verdwenen juwelen, en een snelheidsmeter op de fiets. |
Inhoud |
Jans jongere broer
Jan Swertz had één broer, de twee jaar jongere Johan Carel Maria (Carel) Swertz. Hij werd geboren in 1899 in Utrecht. Hun ouders zijn Johannes Fredericus Augustus (Frits) Swertz en Catharina Paulina (Cato) Armee. Ondanks zijn eerste voornaam Johan wordt hij Carel genoemd; zijn broer had doopnaam Joannes en werd Jan genoemd.
In 1925 huwt Carel Swertz Francina Maria Rumolda Johanna Verlinden, geboren in 1903 in Utrecht. Samen krijgen ze vijf kinderen:
|
Carel Swertz overlijdt jong in 1962 in Utrecht, enkele jaren na zijn pensionering, op een leeftijd van 62 jaren. Zijn vrouw Francina Maria Rumolda Johanna overlijdt in 1972 in Utrecht op een leeftijd van 68 jaren.
Van zijn vaders kant zijn er veel winkeliers en koopmannen met oorsprong in Limburg die op de pagina Swertz, Familie beschreven worden. Van zijn moeders kant zijn er de families Armee, Cohu en de Brieder. Carel Swertz (1932), derde kind, heeft aan deze pagina uitgebreid meegewerkt.
Die pet past mij best
Als jongen werd Carel Swertz gegrepen door het politievak. ln zijn jeugd logeerde hij nogal eens in Breda. Meestal was hij dan in het perceel naast het huis van zijn gastgezin; het politiebureau, dat hem boeide. De sfeer van een levend vak maakte indruk op hem. Veel afwisseling, veel contact met mensen. De jongen wist wat hij wilde worden en hij werd het.
ln Breda werd hij op 12 november 1917 aangesteld als volontair bij de Gemeentepolitie. Na zijn militaire dienst en het behalen van het diploma adjunct-inspecteur van politie trad hij op 1 oktober 1921 als zodanig in dienst bij de Gemeentepolitie Utrecht, zijn geboorte- en woonplaats.
Het hoofdbureau was toen aan de Ganzenmarkt gevestigd. Er was omstreeks 300 man personeel dat nog in twee ploegen - elk twaalf uur - werkte. De zondag was altijd een 24-urige(!) werkdag, omdat men anders niet kon wisselen van dag- en nachtdienst... Maar de adjunct-inspecteur kon zijn loopbaan beginnen in een drieploegenstelsel.
Een zekere bonhomie
Carel Swertz had een mooie loopbaan. Enkele tussenliggende punten uit zijn carrière: 1929 werkzaam bij de recherche; verbonden aan de politieopleidingsschool voor politie te Utrecht; chef economische recherche; 1948 hoofdinspecteur van politie; 1952 chef staf van de geüniformeerde politie; 1958 na ziekte-afwezigheid hoofd administratieve politie en later toegevoegd aan de hoofdcommissaris, belast met speciale diensten.
Hij ging mede als persvoorlichter optreden toen de relatie pers/politie was verstoord. Utrecht had toen nog vier plaatselijke kranten. Dat hij nog wel eens in de krant werd genoemd komt waarschijnlijk omdat hij in Utrecht erg bekend en een zekere bonhomie had. Zijn naam duikt op bij veel gebeurtenissen, bij optochten, huldigingen, bezoek van Koningin Wilhelmina, tragische ongevallen etc.
Bij het personeel was hij zeer bemind. Daarin leek hij op zijn broer Jan Swertz, die in zijn ziekenhuispraktijk op handen werd gedragen.
Fransje Verlinden
Carel Swertz en zijn toekomstige echtgenote Fransje Verlinden leerden elkaar tijdens een kerkelijke fancy fair kennen. Fransje was gekleed als Japanse Geisha en maakte een grote indruk op Carel. De ouderlijke woonhuizen lagen op enkele honderden meters van elkaar in het oudste gebied van de stad Utrecht, rondom het stadhuis.
Fransje was kennelijk een toegewijde leerlinge. Blijkens haar rapport uit de negende klas, november/januari 1918/19 kreeg zij voor vlijt een tien en was zij de beste van de klas, want zij behaalde het hoogst mogelijke aantal punten: 154,5.
De ouders van Fransje Swertz-Verlinden waren Rumondus (Rum) Josephus Franciscus Maria Verlinden, geb. Utrecht 08 september 1876, overleden Utrecht 3 maart 1965, en Anna Maria Hendrika van Rossum, geb. 28 juli 1870, overleden Utrecht 18 april 1950. Fransje had één oudere zus, geen broers.
Het verhuisbedrijf van Rum
Op 14 januari 1874 heeft Fransjes grootvader J.F.C.A. Verlinden het verhuisbedrijf Verlinden opgericht. Blijkens het adresboek 1883/1884 handelde het onder de naam Fa F. Verlinden Utrecht-Zeist, expediteur binnen- en buitenland. Het had al vroeg een telefoonaansluiting onder nr 247. Het bedrijf had in 1893 de eerste verhuiswagen, getrokken door paarden.
Op 1 oktober 1910 trad de vader van Fransje, dus Rum, toe tot de firma. Hij heeft het bedrijf groter gemaakt en ging met zijn tijd mee. ln 1924 werd de eerste automobiel-meubelwagen met aanhanger in gebruik genomen. Het had in Utrecht één grote meubelopslagplaats en een stalling voor wagens en paarden.
Kennelijk was het een gerenommeerd bedrijf, want het verzorgde de verhuizing van de uit Duitsland verdreven Duitse Keizer Wilhelm ll naar zijn verblijf in Doorn: "Huis Doorn". Daar handhaafde hij zijn vorstelijke status. "Huis Doorn" is nu een museum met o.m. herinneringen aan en meubilair van de voormalige keizer. Deze schonk aan Rum een grote gouden dasspeld in de vorm van een W.
Tijdens de TweedeWereldoorlog smokkelde Rum in een verhuistransport naar Zwitserland een joods gezin. Dit zat verstopt in een kleine ruimte tussen het meubilair. Het gezin was zo dankbaar Nederland ontvlucht te zijn, dat dit de vlucht in de publiciteit bracht. Het gevolg was dat Rum direct na terugkeer in Utrecht werd gearresteerd. Hij is geruime tijd in Kamp Vucht opgesloten geweest en kwam na een proces en betaling van een grote boete vrij.
Een hoofdinspecteur met pensioen
Bij de pensionering van Johan Carel Maria Swertz verschijnt een amusant levensverhaal in het Utrechts Nieuwsblad (15 oktober 1959) met de kop J. C. M. Swertz duikt in Utrechts verleden. Politieman gekenmerkt door opgewektheid en zin voor humor.
Hieronder een fragment van het artikel.
Nooit zeggen: ik ben ik
- Zijn dagen als politieman zijn geteld en als u hem op de man af vraagt of hij dat leuk vindt, zegt hoofdinspecteur J. C. M. van de Utrechtse gemeentepolitie ronduit nee.
- Organisatorisch heeft hij altijd zijn mannetje gestaan, maar dat hij zaterdag 31 oktober 1959 wegens het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd van zestig jaar het korps moet verlaten, kan hij niet wegorganiseren.
- Hij zou het wel willen. Daarvoor is hij te veel gegrepen door het politievak. (...)
Opgewekt en vol humor
- Wat ambtelijk, wat droog lijkt deze opsomming. Geheel in tegenstelling tot de persoonlijkheid van de scheidende functionaris, die gekenmerkt wordt door opgewektheid en zin voor humor. Met groot gevoel voor menselijke verhoudingen. Een uitspraak: Nooit op het standpunt staan van „ik ben ik", wij als inspecteurs kunnen niets bereiken als het personeel niet van goeden wille is.
- Nog een uitspraak: Wat ik vind van het verdwijnen van de kraagnummers der agenten? Héél goed. Ze deden me denken aan een hond met een hondepenning. Het publiek zag de agenten als nummers. Men kon zo lekker klagen: Agent 242 heeft jij tegen me gezegd...
- En nog een uitspraak: Of een agent dan jij mag zeggen? Om de hier-en-gunder niet. Hij is er voor het publiek en het publiek is er niet voor hem. Onze politietaak is bij uitstek een dienende functie. Daarbij behoort de agent zijn eigen stijl te ontwikkelen, waarin hij als mens onder mensen optreedt met de vereiste burgerlijke beleefdheid.
- De bruingrijze ogen achter de hoornen bril kijken even ernstig als hij dit zegt. Hip – hip is de politiële afkorting voor hoofdinspecteur - strijkt met zijn hand over zijn zeer brede scheiding, als wil hij deze ernstige gedachten wegvagen.
- Bij een terugblik op een leven vol menselijke contacten past wat vrolijkers. Hij heeft het: Uit vele herinneringen moet ik dit zeker vertellen. We hadden vroeger nog geen verkeerspolitie. Toch was er in de jaren twintig wel... snelheidscontrole! De agent Piet Katoen was er beroemd om. Op zijn fiets had hij een snelheidsmeter van een auto gemonteerd en daarmee controleerde hij de „vierwielige anders dan door paardekracht voortbewogen voertuigen."
Rooie Mina
- En in 1922 had de Utrechtse politie ook een auto. Merk Dürkopp. We noemden het ding Rooie Mina. De helmen zijn allang verdwenen. Vanwege hun gewicht waren ze niet geliefd. Maar op zon- en feestdagen moest men ze dragen. Ze hadden een grote kam. De nekklep ontbrak, maar anders zou het een fraaie brandweerhelm zijn geweest. Voor de brigadiers stond er nog een piek op. Uit zijn recherchetijd herinnert de heer Swertz zich nog de 1700 uit de rijksmunt verdwenen gouden tientjes. Na een jaar speurwerk - „maar rechercheurs moesten, zoals altijd het peeswerk doen” - legde men de hand op de dader.
- Ook was er een grote juwelendiefstal uit het pand op de hoek van het Wilhelminapark, bij de huidige rotonde Burgemeester Reigerstraat. En een schilderijenzwendel. Verder belangrijk organisatorisch werk. De politiële regelingen bijvoorbeeld bij het officiële bezoek van koningin Juliana aan Utrecht in 1949, waaraan hij met commissaris Faber werkte.
- In 1955 het tienjarig bevrijdingsfeest. In 1956 de universitaire bestuursfeesten. En, ook in 1956, de ontvangst van de Hongaarse vluchtelingen.
- Onder dit alles wordt deze maand een dikke streep gezet. Drie burgemeesters heeft hoofdinspecteur Swertz meegemaakt! Fockema Andreae, Ter Pelkwijk en thans De Ranitz. Drie hoofdcommissarissen ook: Schuitewaker, Van Eijk en nu Offers. En drie politiemensen die er al waren toen hij kwam en die er, door jongere leeftijd nóg zijn: hoofdinspecteur H. Kiers. hoofdagent H. Hobbelink en commies mejuffrouw F. J. Scheeve. Negen namen, die voor de heer Swertz de wereld en het tijdvak aangeven,. waarin hij in een levend vak Utrecht en zijn inwoners wilde dienen. En diende
Fotogalerij Carel Swertz
thumb|400px|J C.M. Swertz wordt benoemd tot hoofdinspecteur (5 juli 1948), privé-archief C. F. A. Swertz, Bennekom.
Priesterwijding in 1952 van Jan Swertz, zoon van Carel Swertz. vlnr Ruud Swertz (1929), Katrien Swertz (1928), broeder of priester Nieuwenhuis, Liesbeth Swertz (1932), Carel Swertz (1932) en Max de Haan (1920). Foto: privé-archief C. F. A. Swertz, Bennekom.
Fransje Swertz, geboren Verlinden (echtgenote Carel Swertz (1899)) met Katrien Swertz (1928). Foto 1952, privé-archief C. F. A. Swertz, Bennekom.]]
