Craan, Familie
Inhoud |
Cornelis Hendrik Craan (1768)
Een kort en bewogen leven
Cornelis Hendrik Craan wordt geboren in 1768 in Batavia. Hij is de zoon van Jacobus Johannes Craan. Cornelis trouwt in 1784 op18-jarige leeftijd met de 14 jaar oudere Catharina Theresia Maus von Köhler in Utrecht. Zij is dan al weduwe van Andreas Bernardus de Bons en is meerdere malen moeder.
Na het overlijden van hun vader in 1780 in Batavia zijn Cornelis en zijn broers onder voogdij geplaatst van Paulus Gevers Deynoot. Deze legt in 1786 bij notaris M.M. van der Loeff te Rotterdam vast; de voorwaarden onder welke zyn pupil Cornelis Hendrik Craan zal trouwen met Catharina Theresia Maus van Köhler weduwe N.N. de Bons.. Dat is een jaar later dan het huwelijk; de reden daarvoor is vooralsnog onbekend.
Cornelis Hendrik en Catharina wonen na hun huwelijk eerst in Grave en later in Maastricht, waar ca. een jaar later (1785) hun enige dochter wordt geboren; Catharina Wilhelmina Theresia Craan. Vier jaar later overlijdt Catharina Theresia Maus von Köhler.
Vijf jaar later (1794) hertrouwt Cornelis Hendrik met de 20 jaar jongere zuster van Catharina; Johanna Georgia Maria Theresia Maus von Köhler in Kleef, destijds een hertogdom, nu Duitsland. Na twee jaar wordt hun enig kind geboren, Anna Craan, maar twee jaar nadien (1798) sterft ook Cornelis Hendrik; hij wordt maar 30 jaar oud.
Cornelis Hendrik bezwijkt aan de Zinking Ziekte, onder welke term veel aandoeningen schuilgingen die nog niet helemaal verklaard zijn. Het ging in het algemeen over
- Een ziekelijke aandoening, bv. door kouvatten, doordat kwade vochten naar een lichaamsdeel trekken ('zinken'), naar men zei: dat veroorzaakt zinking(s)-koorts.
Wat eronder viel varieerde van griep tot zenuwinzinkingen, waar ook de term zinken in voorkomt. Bij Cornelis ging de ziekte gepaard met een hevige Koorts, zodat het vermoedelijk griep is geweest. Berucht zijn influenza-epidemies, zoals de Russische zinkingskoorts die zich in 1782 over Europa verspreidde. Bij ongecompliceerd verloop was de ziekte niet gevaarlijk doch in de door de catarrhale ziekte gepraedisponeerde lichamen werd de grondslag gelegd tot pleuris en rheumatike.
Wellicht was Cornelis Hendrik bevattelijk voor griep; hij heeft immers zijn kindstijd doorgebracht in Nederlands-Indië . Misschien was het kasteel Heumen dat hij verbouwde klam en tochtig; het lag dicht bij de Maas en had een slotgracht.
Zijn broer Jacobus Johannes, burgemeester van Heumen, is verwikkeld met de executie van zijn testament en de administratie van zijn effecten. Deze Jacobus Johannes trouwt overigens met de dochter van de eerste vrouw Catharina van zijn broer Cornelis Hendrik; Henriette Theresia de Bons. Ze zijn ongeveer even oud; hij is uit 1771, zij uit 1772.
De weduwe Johanna Maus von Köhler hertrouwt 6 jaar later (1804) met Frederik Stork, de 'stadsdoctor' van Zutphen. Johanna is een goede partij voor hem want zij is mede-erfgenaam van het Kasteel te Heumen. Haar dochter Anna Craan zal later (1818) trouwen met de 10 jaar jongere broer van haar stiefvader Derk Willem Stork.
De jonge koper van een kasteel
Even ten zuiden van Nijmegen, in de uiterwaarden dichtbij de Maas en de Maasbrug lag ooit het imposante Kasteel te Heumen. Als Cornelis Hendrik Craan de ruine van dit kasteel koopt (1791) is hij pas 23 en al weduwnaar van zijn eerste vrouw.
Hij is meester in de rechten en woont in Maastricht. Hij verkoopt zijn huis aan de St.Pieterstraat (1791), koopt het Kasteel te Heumen, en wordt daarmee beleend. Hij verbouwt het kasteel, maar kan er maar kort van genieten; 7 jaar na de aanschaf sterft hij.
Zijn dochter Anna Craan zal de eerste 13 jaar van haar leven met haar moeder op het kasteel wonen totdat het in 1809 verkocht wordt. Over dat laatste vermeldt staat A.G. Schulte in zijn boek Het Rijk van Nijmegen, Zeist 1982, het volgende
- (...) In 1809 verkocht de weduwe van Craan het huis c.a. aan haar zwager Jacobus Johannes Craan, diens echtgenote Henriëtte de Bons, hun dochter Jacoba en schoonzoon Jhr. Johan Anthony Boreel de Mauregnault. Van Schevichaven die als plaatselijke predikant de situatie in Heumen goed moet hebben gekend, meldt dat het huis in 1809 is afgebroken en vervangen door een nieuw gebouw. Het is echter de vraag of het hier om een echte nieuwbouw ging, dan wel om een verbouwing. In 1842 woonde de weduwe Craan geb. de Bons op het huis. Waar zij precies woonde is niet duidelijk, op het verbouwde kasteel(restant) of in een van de twee bouwhuizen buiten de huisgracht.
Kaartenmaker Benjamin
Willem Benjamin Craan (1776 - 1848), de 8 jaar jongere broer van Cornelis Hendrik Craan is eveneens in Batavia geboren.
Net zoals zijn broer wordt Benjamin naar Nederland gestuurd voor zijn opvoeding. Hij studeert aan de Universiteit Leiden en behaalt een doctoraat in de rechten in 1795. In hetzelfde jaar huwt hij Joanna Frederika Hahn in Hillegom.
Benjamin is niet geïnteresseerd in een juridische carrière. Hij wijdt zich aan wiskundige studies, muziek en wordt landmeter. In Brussel, destijds onderdeel van de Nederlanden, groeit hij uit tot een beroemd cartograaf en introduceert de techniek van de lithografie. Er is alleen een Engelstalige Wikipedia pagina over hem.
Beginnend als kadastrale landmeter (Aix-la-Chapelle, 1810) klimt hij op tot hoofd van het kadaster van Lippe, Duitsland. De val van het Napoleontische keizerrijk in 1814 maakt hem werkloos. Hij vertrekt naar Brussel, waar prins Willem (later koning Willem 1) hem benoemt tot hoofd van het kadaster van het departement Dijle.
Zijn roem dankt hij aan een kaart van het slagveld van de Slag van Waterloo. Als deze slag woedt, 18 juni 1815, bevindt Benjamin zich in Brussel, 15 km noordelijker. Hij ziet kans gewonde officieren van zowel Franse als geallieerde kant te interviewen. Ook spreekt hij Pruisische generaals na bemiddeling van prins Frederik. In september 1816 publiceert hij een gedetailleerde kaart van de slag met alle stellingen van de betrokken legers en een toelichting onder de titel Plan du Champ de Bataille de Waterloo, avec notice historique.
De Prins van Oranje, die een legerkorps heeft ingezet bij de slag, en de hertog van Wellington keuren de kaart goed. Tsaar Alexander I van Rusland is zo gecharmeerd van de kaart dat hij Craan beloond met een kostbare ring.
Zijn kaart weerspreekt een aantal 'historische feiten' door bijvoorbeeld aan te tonen dat de Nederlands-Belgische Bylandt-brigade, die werd blootgesteld aan een bombardement van de Franse artillerie, zich niet voor maar achter een richel bevond op dat moment. Zijn dochter Virginie Frederique Wilhelmine Aspasia, ook bekend als la belle Hollandaise, zal trouwen met de commandant van deze brigade; Willem Frederik van Bylandt. Ze krijgen 11 kinderen.
Benjamin Craan is een 'early adopter' van nieuwe technieken die elkaar snel opvolgen in de vroege negentiende eeuw, en geeft deze een nieuwe impuls, zoals
- de druktechniek van lithografie
- triangulatie; het levert preciezere kaarten op
- meteorologische metingen met barometrische peilingen
